EΛΛΗΝΩΝ ΜΥΘΟΙ

Ο Μενέλαος*

Ο Μενέλαος*

Ελένη και Μενέλαος [Λούβρο]

Από τον Κωνσταντίνο Αθ. Οικονόμου, δάσκαλο στο 16ο Δ. Σχ. Λάρισας, συγγραφέα

ΓΕΝΙΚΑ-ΚΑΤΑΓΩΓΗ: Ο Μενέλαος, σύμφωνα με την Ιλιάδα και τις σπουδαιότερες αρχαίες πηγές, ήταν γιος του Ατρέα και της Αερόπης, εγγονός δε του Πέλοπα και της Ιπποδάμειας. Το όνομά του ετυμολογικά σημαίνει την οργή του λαού [<μένος (σφρίγος, οργή, δύναμη) +λαός]. Ο Μενέλαος ήταν αδελφός του Αγαμέμνονα και σύζυγος της μοιραίας Ωραίας Ελένης. Σύμφωνα με άλλη, μεταγενέστερη εκδοχή, ο Μενέλαος και ο Αγαμέμνονας ήταν γιοι του Πλεισθένους και εγγονοί του Ατρέα. Κατ΄ αυτή την εκδοχή ο Ατρέας ανέθρεψε τα δύο αδέλφια. Κάποτε, οι δυο αδελφοί, διωγμένοι από τις Μυκήνες, κατέφυγαν στη Σπάρτη, όπου βασίλευε ο Τυνδάρεως. Εκεί, ο Μενέλαος, διαγωνιζόμενους με άλλους μνηστήρες, πήρε ως σύζυγο την Ωραία Ελένη, που υπήρξε κόρη του Τυνδάρεω ή, πιθανότερα, του Δία. Ο Τυνδάρεως έπειτα κληροδότησε το βασίλειό του στον Μενέλαο και την Ελένη. Από τον γάμο του Μενελάου και της Ελένης γεννήθηκαν η Ερμιόνη και ο Νικόστρατος. Συγγραφείς της Ελληνιστικής Εποχής αναφέρουν ότι ο βασιλιάς της Σπάρτης Μενέλαος απέκτησε από την Ελένη και τους: Αιθιόλα, Θρόνιο, Μορράφιο, Πλεισθένη το Νεότερο και Μελίτη.

Ο ΠΑΡΙΣ: Η γαλήνη του ζευγαριού ταράχθηκε από τότε που έφθασε στη Σπάρτη ο Πάρις και ιδίως όταν ο Μενέλαος έφυγε στην Κρήτη για να παραστεί στην κηδεία του παππού του, Κατρέα1. Κάποιοι αρχαίοι συγγραφείς βεβαιώνουν ότι ο Μενέλαος είχε επισκεφθεί κάποτε την Τροία, μετά από δελφικό χρησμό, για να θυσιάσει στους τάφους του Λύκου και του Χιμαιρέα (γιων του Προμηθέα) για την ξηρασία που έπλητταν τη Σπάρτη. Εκεί, τότε, είχε φιλοξενηθεί από τον Πάρη. Αργότερα, και πριν τη γνωστή αρπαγή, όταν ο Πάρις έφυγε κυνηγημένος από την Τροία μετά από κάποιο φόνο, κατέφυγε στη Σπάρτη, όπου φιλοξενήθηκε και εξαγνίστηκε από τον Μενέλαο. Συνεπώς, η απαγωγή της Ωραίας Ελένης από τον Πάρη ήταν απαράδεκτη και διότι αυτός έδειξε αχαριστία σε έναν ευεργέτη του.

Η ΑΠΑΓΩΓΗ: Ενώ, λοιπόν, βρισκόταν στην Κρήτη, ο Μενέλαος πληροφορήθηκε από την Ίριδα ότι ο Πάρις είχε αρπάξει την σύζυγό του και είχε φύγει. Τότε επέστρεψε αμέσως στη Σπάρτη και ζήτησε τη βοήθεια άλλων βασιλιάδων της Ελλάδας, με πρώτο τον πρεσβύτερο μεταξύ αυτών, Νέστορα. Άλλωστε, όλοι, σχεδόν, οι Έλληνες βασιλείς, που υπήρξαν και υποψήφιοι μνηστήρες της Ελένης, δένονταν από ιερό όρκο που τους επεβλήθη από τον Τυνδάρεω να προστατέψουν από κάθε επίβουλο το γάμο μεταξύ Ελένης και οιουδήποτε των μνηστήρων, τον οποίο τελικά εκείνη θα επέλεγε. Έπειτα, ο Μενέλαος κατέφυγε στους Δελφούς για τις απαραίτητες οδηγίες. Εκεί η Πυθία του όρισε να προσφέρει στην «Αθηνά Πρόνοια» το περιδέραιο που είχε κάποτε προσφέρει η Αφροδίτη στην Ελένη. Ακολούθησε η εκστρατεία των Ελλήνων στην Τροία για την Ωραία Ελένη, που οδήγησε στον δεκάχρονο Τρωικό Πόλεμο.

ΤΡΩΙΚΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ: Ο ίδιος ο Μενέλαος πήρε μέρος στην εκστρατεία με εξήντα πλοία, αλλά δεν έγινε ο γενικός αρχηγός της εξαιτίας του ήπιου χαρακτήρα του. Γενικός αρχηγός των Ελλήνων ορίστηκε ο απολυταρχικός και βίαιος αδελφός του, ο Αγαμέμνων. Μόλις οι Έλληνες αποβιβάσθηκαν στην Τροία, ο Μενέλαος και ο Οδυσσέας πήγαν πρώτα στην πόλη για να ζητήσουν πίσω την Ελένη και τους θησαυρούς που είχε αρπάξει ο Πάρις από το ανάκτορο του Μενελάου, ώστε η διαφορά να διακανονιστεί ειρηνικά. Τους υποδέχθηκε ο Αντήνωρ, ο οποίος και τους παρουσίασε στην συνέλευση των Τρώων. Ο Πάρις όμως, συνεπικουρούμενος από πολλούς οπαδούς του, αρνήθηκε τις προτάσεις τους. Ο Μενέλαος μάλιστα αργότερα μονομάχησε με τον Πάρη και τον τραυμάτισε σοβαρά, αλλά τραυματίσθηκε και ο ίδιος ελαφρά από τον Πάνδαρο. Στις πολλές μάχες του Τρωικού Πολέμου βρήκαν τον θάνατο από τα χέρια του Μενέλαου αρκετοί επιφανείς ήρωες της Τροίας, όπως οι Σκαμάνδριος, Πείσανδρος, Υπερήνορας, Δόλοπας και Θόαντας, ενώ ακόμη ο Μενέλαος τραυμάτισε τον Έλενο. Ο Μενέλαος επίσης βγήκε πρώτος στη μάχη για το σώμα του νεκρού Πάτροκλου και σκότωσε τον Εύφορβο. Ο βασιλιάς της Σπάρτης έλαβε μέρος επίσης στους ταφικούς αγώνες στη μνήμη του Πάτροκλου. Ο Μενέλαος ήταν ένας από εκείνους που κρύφτηκαν μέσα στον Δούρειο Ίππο. Στην άλωση της Τροίας έτρεξε στο σπίτι του Δηιφόβου, όπου βρισκόταν η Ελένη, σκότωσε τον Δηίφοβο και έσυρε την Ελένη … από τα μαλλιά μέχρι τα ελληνικά πλοία. Σύμφωνα όμως με άλλη εκδοχή, η Ελένη κατέφυγε στον οικιακό βωμό της Αθηνάς και, ενώ ο Μενέλαος ήθελε αρχικά να τη σκοτώσει, συμφιλιώθηκε τελικά μαζί της με τη βοήθεια των θεών. Τέλος υπάρχει και η εκδοχή του τραγικού Ευριπίδη, σύμφωνα με την οποία η Ελένη δεν απήχθη ουδέποτε από τον Πάρη. Ο πρίγκηπας της Τροίας απήγαγε τελικά ένα … ομοίωμα(!) της Ωραίας Ελένης2. Η πραγματική Ελένη στάλθηκε από τους θεούς στην Αίγυπτο!

Η ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΡΟΙΑ: Επιστρέφοντας από την Τροία, μετά το τέλος του πολέμου, ο Μενέλαος έφθασε στο Σούνιο κι από εκεί στο ακρωτήριο Μαλέας. Εκεί, όμως, μια τρικυμία τον παρέσυρε στην Κρήτη, σε βραχώδη ακτή της οποίας καταστράφηκαν τα περισσότερα πλοία του. Μετά την Κρήτη βρέθηκε πολύ νοτιότερα, στην Αίγυπτο, όπου, κατά την Οδύσσεια, παρέμεινε 5 χρόνια και έκανε σημαντική περιουσία. Επιθυμούσε πάντα να επιστρέψει στη Σπάρτη, αλλά εμποδιζόταν από κακοκαιρίες, που έπαψαν μόνο όταν θυσίασε στους θεούς με συμβουλή του Πρωτέα. Τελικά, ο Μενέλαος και η Ελένη έφθασαν καλά στη Σπάρτη, 18 χρόνια μετά την αρπαγή της Ελένης από τον Πάρη.

ΜΕΤΑΘΑΝΑΤΙΑ: Μετά το τέλος της ζωής του, ο Μενέλαος μεταφέρθηκε στα Ηλύσια Πεδία. Όμως μια άλλη μυθική εκδοχή μας “πληροφορεί” πως ο Μενέλαος και η Ελένη πήγαν στην Ταυρική για να βρουν τον ανεψιό τους τον Ορέστη, αλλά εκεί … θυσιάστηκαν από την Ιφιγένεια στον βωμό της Αρτέμιδας. Ο Παυσανίας [2ος μ.Χ. αι.], αναφέρει ότι στην εποχή του σωζόταν ακόμα στη Σπάρτη ο οίκος του Μενελάου. Τέλος, αξίζει να αναφέρουμε πως υπήρχε ναός προς τιμή του Μενέλαου στη Θεράπνη3, όπου σύμφωνα με τοπική παράδοση ήταν ενταφιασμένος με τη σύζυγό του.

1. Ο Κατρέας ήταν ο ένας από τους 4 γιους που απέκτησαν ο Μίνωας και η Πασιφάη. Ο Κατρέας διαδέχθηκε τον πατέρα του ως βασιλιάς της Κρήτης. Είχε 4 παιδιά: την Αερόπη, την Κλυμένη, την Απημοσσύνη και τον Αλθαιμένη. Εφόσον ο Μενέλαος ήταν γιος της Αερόπης ήταν και εγγονός του Κατρέα..

2. Ευριπίδης, Ελένη.

3. Η Θεράπνη είναι ο σημαντικότερος προϊστορικός οικισμός, μετά της Αμύκλες, στο νομό Λακωνίας. Βρισκόταν Ανατολικά της Σπάρτης, κοντά στον Ευρώτα. Πήρε την ονομασία της από τη Θεράπνη, κόρη του βασιλιά της Σπάρτης Λέλεγα. Στην περιοχή βρέθηκαν, εκτός των ερειπίων του ναού του Μενελάου, λείψανα μυκηναϊκού οικισμού.

ΕΝΤΥΠΗ LARISSANET

Διαβάστε επίσης: