Δήμοι Νομού » Δήμος Φαρσάλων » Σπήλαιο Νυμφών στα Φάρσαλα (φωτ.)
ΑΡΗΣ ΚΑΡΑΧΑΛΙΟΣ: ΣΤΟΧΟΣ Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΟΥ ΣΤΑ ΕΠΙΣΚΕΨΙΜΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΟΥ Δ. ΦΑΡΣΑΛΩΝ

Σπήλαιο Νυμφών στα Φάρσαλα (φωτ.)

Σπήλαιο Νυμφών στα Φάρσαλα (φωτ.)

Από τον Σπύρο Τσαντόπουλο

Φθάνοντας στο σπήλαιο των Νυμφών στο λόφο Καράπλα μετά από μία εύκολη σχετικά ανάβαση, εάν εξαιρέσεις τα τελευταία 100 μέτρα ανάμεσα σε πουρνάρια, 800 περίπου μέτρα από τον δρόμο, κοίταξα τα τελευταία τέσσερα κατακόρυφα μέτρα που με χώριζαν από την είσοδο του σπηλαίου. Δύσκολη αναρρίχηση χωρίς τα απαραίτητα.

Ξεκούραση στη σκιά των βράχων  και από μπροστά μου να περνούν σε εικόνες αυτά που η αρχαιολόγος και συνεργάτης του δημάρχου Φαρσάλων  Βάσω Κων. Νούλα μου μετέφερε πριν λίγο.

Φαντάστηκα τον Πάνα γιό του Ερμή, να συναντιέται με τον Ηρακλή τον Χείρωνα και  τον Ασκληπιό, ενώ οι νύμφες έπαιρναν το μπάνιο τους στα νερά του μικρού καταρράκτη που έβγαινε από το σπήλαιο, με τους ήχους του θεού Απόλλωνα να κατακλύζουν το σπήλαιο και την γύρω περιοχή.

Στον ορίζοντα η κοιλάδα του Ενιπέα με τον αρχαίο δρόμο που συνέδεε την Θεσσαλία με την Στερεά Ελλάδα.

σπηλαιο νυμφων (4)

Ψάχνοντας τρόπο να αναρριχηθώ βρήκα τις εγκοπές σκαλοπατάκια  που διαμόρφωσε προφανώς  ο Παντάλκης, ο διαμορφωτής και εξωραϊστής του  ιερού,  στον κατακόρυφο βράχο και πατώντας στα βήματά του  όπως ακριβώς έκαναν τότε χωρίς σκοινιά και άλλα βοηθήματα αντίκρισα την είσοδο του σπηλαίου. Και πραγματικά μοιάζει με αιδοίο, όπως ακριβώς μου το περιέγραψαν.

σπηλαιο νυμφων (1)

Αριστερά της εισόδου υπάρχει ανάγλυφη επιγραφή του 5ου π.Χ. αιώνα που μιλάει για μια θεότητα, ενώ μια άλλη του 4ου αιώνα π.Χ. δεν διακρίνεται σχεδόν καθόλου.

Η ΕΠΙΓΡΑΦΗ ΤΟΥ 5ου ΑΙΩΝΑ π.Χ.
Παντάλκες
ἀνέθεκε
θεαῖς τόδ” ἔργον.
τὰν δὲ δάφν[αν]5
ἄερ ἅπαξ Ε
ΦΑΝΠ.

Προχώρησα προς το εσωτερικό του σπηλαίου, εύκολη πρόσβαση, με εμφανή τα σημάδια ροής του νερού, κάτι σαν κοίτη ποταμού σε μικρογραφία.

Όσα πιο μέσα έμπαινα, περίπου 50 μέτρα,  το φως λιγόστευε και πλέον αποφάσισα να γυρίσω πίσω μιας και δεν είχα μαζί μου φακό. Σίγουρα θα επιστρέψω.

Θυμάμαι πριν 25 περίπου χρόνια όταν ο τότε δήμαρχος Φαρσάλων Λάκης Βαϊρακλιώτης μου μίλησε για το σπήλαιο με σκοπό να το εξερευνήσουμε μαζί. Δεν τα κατάφερε όμως. Λάκη ήσουν μαζί μου καθ όλη την διάρκεια της προσπάθειάς μας.

σπηλαιο νυμφων (5)

Σπήλαιο – ιερό μνημείο της φύσης

Η αρχαιολόγος και ειδική συνεργάτης του Δημάρχου Φαρσάλων κα Βάσω Κων. Νούλα σημειώνει: «Ένα από τα συναρπαστικότερα ιερά μνημεία της φύσης στην αρχαία Ελλάδα ανοίγεται 4χλμ νότιο-δυτικά της πόλης των Φαρσάλων, επάνω από τη νότια όχθη του Χαϊδαρορέματος, εκεί που το ρέμα εισχωρεί στην κοιλάδα του Ενιπέα ποταμού, στη θέση Αλογοπάτι του βουνού Καράπλα. Πρόκειται για ένα σπήλαιο, το οποίο είχε διαμορφωθεί ως ιερό των Νυμφών και του Πάνα και έστεκε επάνω στον αρχαίο δρόμο που συνέδεε τη Θεσσαλία με τη νότιο Ελλάδα.

σπηλαιο νυμφων (6)

Το σπήλαιο αυτό ανακαλύφθηκε συμπτωματικά από τον κυνηγό Σωτήριο Ευαγγελόπουλο στις αρχές του 20ου αιώνα και ανασκάφηκε από την Ιταλική Αρχαιολογική Σχολή κατά το έτος 1922. Υπήρξε η πρώτη ανασκαφική έρευνα των διάσημων Ιταλών αρχαιολόγων Doro Levi  και G. Bagnani, η οποία πρόσφερε σημαντικά και εξαιρετικά ενδιαφέροντα στοιχεία για τις λατρευτικές παραδόσεις και πρακτικές στην αρχαία Θεσσαλία, αλλά και εν γένει στην αρχαία Ελλάδα της κλασικής εποχής. Στα ευρήματα του ιερού περιλαμβάνονται αρκετά πήλινα αφιερωματικά ειδώλια, που συχνά εικονίζουν το Πάνα και τις Νύμφες, καθώς και κεραμεικά αγγεία.

Η είσοδος του σπηλαίου διαγράφεται μερικά μέτρα επάνω από τη βάση ενός βράχου. Επάνω από την απότομη πλαγιά, πριν από το τοίχωμα του βράχου, υπάρχει μια στενή λωρίδα, που μπορεί να διαβεί κανείς μόνο με τα πόδια. Στην είσοδο του σπηλαίου πρέπει να σκαρφαλώσει ο επισκέπτης μέσα από μια σχισμή. Το εσωτερικό του σπηλαίου δεν είναι ευρύχωρο και το ανώμαλο δάπεδό του διασχίζεται από ένα αυλάκι  μέσα από το οποίο στην αρχαιότητα έτρεχε το νερό που ανέβλυζε από πηγή που υπήρχε στο σκοτεινό βάθος του σπηλαίου, σε ένα φυσικό άδυτο και δημιουργούσε ένα μικρό καταρράκτη στην πρόσοψη του άντρου. Πιθανά το νερό αυτό θεωρούταν καθαρτήριο ύδωρ. Οι ιεροπραξίες τελούνταν έξω από το άντρο σε έναν πεπλατυσμένο βράχο διαμορφωμένο σε βωμό.

σπηλαιο νυμφων (3)

Στην ανατολική παρειά της εισόδου, επάνω στο τοίχωμα του βράχου, υπάρχουν σκαλισμένες δύο επιγραφές. Η μία είναι του 5ου αιώνα π.Χ. ενώ η δεύτερη, χαμηλότερα σκαλισμένη από την πρώτη, είναι ένα επίγραμμα του 4ου αιώνα π.Χ. Από τις επιγραφές αυτές μαθαίνουμε ότι κάποιος, ονόματι «Παντάλκης», διαμόρφωσε το σπήλαιο και τον περιβάλλοντα αυτού χώρο, ανοίγοντας μέσα στον βράχο διόδους πρόσβασης και φυτεύοντας ένα δασύλλιο, που αφιέρωσε στις Νύμφες. Έναν αιώνα αργότερα ο χώρος συνέχισε να θεωρείται ως ιερό, όπου ο Παν, γιος του Ερμή, συναντούσε τις Νύμφες και τον Απόλλωνα, και άλλες μικρότερες θεότητες, τυπικά θεσσαλικές όπως ο Ασκληπιός, ο Χείρων και ο Ηρακλής. Οι θεότητες αυτές δίνουν τις ευλογίες τους στον Παντάλκη που φρόντισε για τη διαμόρφωση και τον εξωραϊσμό του ιερού. Η επιγραφή του 4ου αι π.Χ. δίνει ουσιαστικά λόγο σε μια θεότητα, δίχως ταυτότητα, μια φωνή ανώνυμη που βγαίνει από το βουκολικό τοπίο και προσκαλεί τον περαστικό να αποδώσει τις πρέπουσες τιμές στις θεότητες, δηλαδή να προσφέρει ως ανάθημα τη θυσία ενός μικρού ζώου».

αρης καραχαλιος

Άρης Καραχάλιος: Ένα άγνωστο διαμάντι

«Το Νυμφαίο Άντρο στον λόφο Καράπλα ανήκει στα εν πολλοίς άγνωστα «διαμαντάκια» της πλούσιας δεξαμενής του Δήμου Φαρσάλων» τονίζει ο δήμαρχος Φαρσάλων κ. Άρης Καραχάλιος και συμπληρώνει: «Διαθέτει κάτι μοναδικό: πρόκειται για ένα μνημείο της φύσης, άγριο και εντυπωσιακό, που διαμορφώθηκε σε ένα λατρευτικό μνημείο, σε έναν χώρο όπου ο αρχαίος άνθρωπος υποκλινόταν και λάτρευε τις δυνάμεις της φύσης. Στην ύστερη αρχαιότητα ο χώρος εγκαταλείφθηκε και έπεσε στην αφάνεια. Προσπαθούμε, όλα αυτά τα χρόνια να τον φέρουμε ξανά στο προσκήνιο. Το 2012 διοργανώσαμε επιστημονική ημερίδα και επί τόπου ξενάγηση, προσκαλώντας για τον σκοπό αυτό τον μελετητή του μνημείου, τον καθηγητή του Αμερικανικού Πανεπιστημίου της Florida, Prof. Robert Wagman. Προσπαθήσαμε να διαμορφώσουμε μια ήπια οδό πρόσβασης προς το μνημείο, αλλά βρήκαμε εμπρός μας μεγάλες δυσκολίες. Δεν πτοούμαστε, όπως δεν πτοηθήκαμε και με όλα τα άλλα έργα με τα οποία καταπιαστήκαμε και φάνταζαν σχεδόν ακατόρθωτα. Εργαζόμαστε με υπομονή για να εντάξουμε και τον μοναδικό αυτό χώρο στο δίκτυο των επισκέψιμων μνημείων του Δήμου Φαρσάλων».

ΕΝΤΥΠΗ LARISSANET

Διαβάστε επίσης: