Απόψεις » Κώστας Οικονόμου » Αίας ο Τελαμώνιος*
ΕΛΛΗΝΩΝ ΜΥΘΟΙ

Αίας ο Τελαμώνιος*

Αίας ο Τελαμώνιος*

Ο Αίαντας σε ανάπαυλα των μαχών παίζει επιτραπέζιο παιχνίδι

Από τον Κωνσταντίνο Α. Οικονόμου, δάσκαλο στο 16ο Δ. Σχ. Λάρισας, συγγραφέα

ΓΕΝΙΚΑ: Στη συνέχεια των άρθρων μας για τους ήρωες του Τρωικού πολέμου, σειρά παίρνει ο Αίας, ο ξάδελφος του Αχιλλέα. Ο Αίας ο Τελαμώνιος [ετυμολογία: Αἴας < αἰάζω (αναστενάζω, θρηνώ), «αυτός που θρηνεί»], υπήρξε μυθικός βασιλιάς της Σαλαμίνας και ένας από τους σπουδαιότερους Έλληνες ήρωες του Τρωικού Πολέμου.

Ο ΜΥΘΟΣ: Ο Αίας υπήρξε γιος του Τελαμώνα και της Περίβοιας. Ετροθαλής αδελφός του ήταν ο Τεύκρος. Αξίζει ακόμη να σημειωθεί ότι ο Αίας ήταν εγγονός του πρώτου οικιστή της νήσου Σαλαμίνας, του Αιακού, που μετά το τέλος της ζωής του κατέστη ένας εκ των τριών κριτών του Άδη. Ο Αίαντας ήταν ένας από τους μνηστήρες της Ωραίας Ελένης και ήταν κι αυτός φυσικά δεσμευμένος με όρκο να υπερασπιστεί τη ζωή και την τιμή της. Έλαβε μέρος στον Τρωικό πόλεμο με 12 πλοία και μαζί με τον πρωτοξάδελφό του, τον Αχιλλέα, αλλά και τον δάσκαλο Φοίνικα, άσκησε την διοίκηση του ελληνικού στόλου. Στην Ιλιάδα, ο Όμηρος παρουσιάζει τον Αίαντα ως τον δεύτερο πιο ανδρείο Αχαιό μετά τον Αχιλλέα και δυνατότερο του Τρώα ήρωα Έκτορα. Ο μεγάλος επικός ποιητής, μάλιστα, αναφέρει ότι διέθετε υψηλό ανάστημα: «μέγας, πελώριος και έρκος Αχαιών». Ακόμη ήταν όμορφος, ενώ ως χαρακτήρας περιγράφεται καλόκαρδος, ικανός να εμψυχώνει τους συμπολεμιστές του και να δίνει συμβουλές. Ο ίδιος έπαιξε σημαντικό ρόλο στην συμφιλίωση του Αχιλλέα με τον Αγαμέμνονα στην υπόθεση της Βρησιίδας.

ΚΑΤΟΡΘΩΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΤΡΟΙΑ: Στη διάρκεια του Τρωικού πολέμου, υποχρέωσε κάποιο σύμμαχο βασιλιά των Τρώων, στην θρακική χερσόνησο, να του καταβάλει φόρο σε χρυσό και σε σιτηρά. Ακόμη, άλωσε μια πόλη της Φρυγίας, σκότωσε τον βασιλιά της, τον Τελεύτα, και πήρε σκλάβα την κόρη του την Τέκμησσα. Σε κάποια στιγμή του αγώνα, μονομάχησε με τον Έκτορα, αλλά παρόλο που αποδείχτηκε ανώτερος, η νύχτα τους ανάγκασε να κηρύξουν ισοπαλία, χωρίς νικητή. Μετά την μονομαχία οι δύο ήρωες αντάλλαξαν δώρα. Ο Αίας έλαβε ως ένδειξη τιμής από τον Έκτορα το ξίφος του, ενώ ο ίδιος του χάρισε τη ζώνη του. Όταν ο Αχιλλέας κι ο Πάτροκλος σκοτώθηκαν, ο Αίας αντιμετώπισε πλήθος εχθρών, ορμώντας παράτολμα για να αποσπάσει από τα χέρια τους τα σώματα των νεκρών ηρώων.

Η ΟΡΓΗ: Όταν η συνέλευση των αρχηγών των Αχαιών, υπό τον Αγαμέμνονα, αποφάσισε να δώσει τιμητικά τα όπλα του νεκρού Αχιλλέα στον Οδυσσέα αντί σ΄ εκείνον, εξοργίστηκε και νιώθοντας εξαιρετικά μειωμένος, κρίθηκε κατώτερος των περιστάσεων σε σημείο που αποπειράθηκε να δολοφονήσει τους αρχηγούς των Αχαιών. Τότε η θεά Αθηνά του προκάλεσε πνευματική διαταραχή και τον έκανε να ξεσπάσει πάνω σε ένα κοπάδι πρόβατα τα οποία και κατέσφαξε! Όταν την άλλη μέρα συνήλθε, διαπίστωσε σε πόσο οικτρή κατάσταση είχε περιπέσει και τερμάτισε την ζωή του, πέφτοντας πάνω στο ξίφος του που το είχε μπήξει πρωτύτερα στη γη.

ΕΟΡΤΕΣ – ΤΙΜΗ: Στη Σαλαμίνα, γίνονταν εορτές προς τιμή του ήρωα, τα ονομαστά Αιάντεια. Οι ανδραγαθίες του Αίαντα και κυρίως το τέλος της ζωής του ενέπνευσαν πολυάριθμα έργα τέχνης. Πρώτος αρχαίος που εμπνεύστηκε από το τέλος του Αίαντα υπήρξε ο τραγικός Σοφοκλής [περίπου 440 π.Χ.]. Ακόμη, μεταξύ άλλων, με τον Αίαντα ασχολήθηκαν ο Ούγκο Φόσκολο [1833], ο Σκαρλάττι σε όπερα [1697] και ο Αντρέ Ζιντ [1933].

ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚH ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ: Στην νήσο Σαλαμίνα βρέθηκαν τα υπόλοιπα ενός αρχαίου κτιριακού συμπλέγματος που υπολογίζεται στην εποχή του 13ου με 12ου αιώνα π.Χ. και συμπίπτει με την Μυκηναϊκή εποχή, την περίοδο δηλαδή που έζησε ο Αίαντας. Αν υποθέσουμε ότι πρόκειται για πραγματικό ιστορικό πρόσωπο, τότε το κτίριο αυτό θα πρέπει να ήταν το παλάτι του Αίαντα. Ο αρχαιολόγος Γιάννος Λώλος, που ασχολήθηκε με τα ευρήματα της Σαλαμίνας, τονίζει ότι ουσιαστικά αυτός είναι ο πρώτος μυκηναϊκός οικισμός που εντοπίζεται στο νησί και προφανώς θα ήταν κι ο σημαντικότερος εκεί. Την ομηρική αυτή πόλη, που ήκμασε τον 13ο αι. π.Χ. και ερημώθηκε λίγο μετά το 1200 π.Χ. (περίοδο που ιδρύεται η Σαλαμίνα της Κύπρου), τοποθετεί ο γεωγράφος Στράβων στα νότια του νησιού τονίζοντας πως στην εποχή του (1ος αι. π.Χ.) ήταν «έρημος». Την πόλη αυτή αναζητούσαν επίμονα οι περιηγητές τον 19ο αιώνα. Μετά από ανασκαφές έξι χρόνων, ο κ. Λώλος σε διάλεξή του είπε: «Πρόκειται για την έδρα των Αιακιδών, του Αίαντα του Τελαμώνιου, του επιφανέστερου εκπροσώπου του ηγεμονικού οίκου της νήσου, γνωστού από την ελληνική παράδοση. Είναι μία από τις ελάχιστες περιπτώσεις όπου μυκηναϊκά μέγαρα μπορούν με κάθε δυνατή βεβαιότητα να αποδοθούν σε ονομαστό ομηρικό ήρωα και κορυφαίο πρωταγωνιστή του έπους». Η υπόθεση αυτή τεκμηριώνεται τόσο από τα ανασκαφικά ευρήματα όσο και από τους τοπογραφικούς προσδιορισμούς που παρέχουν δύο αρχαίες πηγές (Ησίοδος και Σοφοκλής).

ΕΥΡΗΜΑΤΑ: Στο νησί έχει αποκαλυφθεί στην κορυφή της παραλιακής ακρόπολης της Σαλαμίνας σημαντικό τμήμα του οικιστικού ιστού της ύστερης μυκηναϊκής εποχής με το ανακτορικό συγκρότημα που έχει στον πυρήνα του ένα δίδυμο μέγαρο έκτασης 750 τ.μ. Αναπτύσσεται σε τέσσερα διαδοχικά επίπεδα και περιλαμβάνει 33 δωμάτια και άλλους χώρους. Το μυκηναϊκό αυτό κέντρο είχε ακρόπολη, κάτω πόλη και πρόσβαση σε δύο φυσικούς λιμένες. Από τα κινητά ευρήματα σημαντικότερα είναι ένα κομμάτι από κυπριακό τάλαντο χαλκού (ως πρώτη ύλη) και ένα χάλκινο έλασμα από φολιδωτή πανοπλία ανατολικού τύπου. Το έλασμα αυτό αποκτά μεγάλη σημασία γιατί είναι το μοναδικό που έχει βρεθεί σφραγισμένο με αιγυπτιακή βασιλική δέλτο! Η χρονολόγηση των ευρημάτων δείχνει πως η ακρόπολη ήκμασε την ίδια περίοδο [1300-1200 π.Χ.] που ακμάζουν τα μεγάλα κέντρα του μυκηναϊκού πολιτισμού, όπως οι Μυκήνες, η Τίρυνθα, η Πύλος.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ: Forscher wollen Zitadelle des Ajax gefunden haben. SPIEGEL ONLINE. 27/3/2006. Ομήρου Ιλιάδα Η181-312. Ομήρου Οδύσσεια λ 543-67. Απολλόδωρος, Επιτομή III, 11-V, 7. Οβίδιος, Μεταμόρφωσις 620, 13.398. L.V. Hincley, Ajax and Achillew. Their Literary Relationship from Homer to Sophocles: Diss. Univ. of North Carolina at Chapel Hill. 1972.

konstantinosa.oikonomou@gmail.com www.scribd.com/oikonomoukon

ΕΝΤΥΠΗ LARISSANET