ΕΛΛΗΝΩΝ ΜΥΘΟΙ

O Πάτροκλος*

O Πάτροκλος*

Πάτροκλος και Αχιλλέας

Από τον Κωνσταντίνο Αθ. Οικονόμου, δάσκαλο στο 16ο Δ. Σχ. Λάρισας, συγγραφέα

ΓΕΝΙΚΑ: Ο Πάτροκλος [<πατῆρ+κλέος (δόξα), «η δόξα του πατέρα”, ή “αυτός που δοξάζει τον πατέρα του»], ήταν γιος του παλαιού Αργοναύτη Μενοίτιου και εγγονός του Άκτορα και της Αίγινας, γι΄ αυτό και ονομάζεται και Ακτορίδης. Μητέρα του ήταν είτε η Πολυμήλη, είτε η Σθενέλη, είτε η Φιλομήλα [Υγίνος1]. Ήταν ο επιστήθιος φίλος και στενός συγγενής του Αχιλλέα, του οποίου ο παππούς, ο Αιακός, ήταν γιος της Αίγινας, όπως και ο Μενοίτιος.

ΤΟ ΔΥΣΤΥΧΗΜΑ ΤΗΣ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ: Όταν ήταν ακόμη μικρό παιδί και ζούσε στην ιδιαίτερη πατρίδα του, τον Οπούντα της Λοκρίδας, σκότωσε ατυχώς πάνω στο παιχνίδι ένα συνομήλικό του αρχοντόπουλο, τον Κλησώνυμο, γιο του Αμφιδάμαντα. Αν και ήταν ανήλικος, ο Πάτροκλος έπρεπε με βάση του νόμους των Οπουντίων Λοκρών να φύγει από τον τόπο του, γιατί τον βάραινε το αίμα του νεκρού. Έτσι ο πατέρας του τον έφερε στο συγγενή του Πηλέα, βασιλιά στην Ιωλκό, που τον ανάθρεψε μαζί με τον Αχιλλέα σαν δικό του παιδί. Ο Αχιλλέας, κατά τον Όμηρο, ήταν λίγο μικρότερος από τον Πάτροκλο2. Μάλιστα, αργότερα ο Πηλέας έστειλε τα αγόρια να ζήσουν για λίγο στο Πήλιο και να εκπαιδευθούν από το σοφό Κένταυρο Χείρωνα.

ΠΡΙΝ ΤΟΝ ΤΡΩΙΚΟ ΠΟΛΕΜΟ: Σε μια μυθική εκδοχή, αναγόμενη στην μεταομηρική εποχή, ο Πάτροκλος συμπεριλαμβάνεται μεταξύ των υποψήφιων μνηστήρων της Ωραίας Ελένης. Συνεπώς και ο ήρωάς μας συμμετείχε στον επίσημο ομαδικό όρκο για την υπεράσπιση του γάμου της Ελένης με όποιον τελικά από τους μνηστήρες θα ενώνονταν τα δεσμά του Υμεναίου. Την ίδια χρονική περίοδο αρκετές μυθικές πηγές γράφουν ότι ο Πάτροκλος σκότωσε έναν σπουδαίο ήρωα της Λακωνίας, τον Λα3. Ο Παυσανίας αναφέρει ότι η δολοφονία ίσως να αποδίδεται και στον Αχιλλέα.

ΣΤΟΝ ΤΡΩΙΚΟ ΠΟΛΕΜΟ: Κατά την Ιλιάδα, ο Πάτροκλος συμμετείχε στον Τρωικό Πόλεμο είτε ως φίλος του Αχιλλέα, είτε και ως πρώην μνηστήρας της Ελένης (κατ΄ άλλο μύθο), στον οποίο μάχονταν με απαράμιλλο θάρρος και τόλμη, μέχρι που ο Αχιλλέας, λόγω της προστριβής του με τον Αγαμέμνονα για το θέμα της αιχμάλωτης Βρησηίδας, αποσύρθηκε στο στρατόπεδό του. Όταν όμως οι Αχαιοί πιέζονταν από τους Τρώες, ο Πάτροκλος ζήτησε από τον Αχιλλέα να φορέσει αυτός την πανοπλία εκείνου πιστεύοντας ότι θα εκφόβιζε τους Τρώες. Φορώντας λοιπόν την πανοπλία του αδελφικού του φίλου Αχιλλέα και θέλοντας να δώσει μια ευτυχέστερη πορεία στην εξέλιξη του πολέμου εναντίον των Τρώων, επετέθη επικεφαλής των Μυρμιδόνων. Στη οριακή εκείνη φάση του αγώνα, όπου οι Τρώες είχαν φθάσει στα πλοία των Αχαιών και ήταν έτοιμοι να τα πυρπολήσουν, η ορμή του Πατρόκλου τους ανάγκασε να επιστρέψουν άτακτα στα τείχη τους. Στη διάρκεια όμως της τρίτης εφόδου που επιχείρησε ο Πάτροκλος εναντίον των εχθρών, ξαφνικά, χτυπήθηκε από τον Απόλλωνα και καταλήφθηκε από σκοτοδίνη με συνέπεια να πέσει αναίσθητος. Εκτός μάχης καθώς ήταν, πρώτος τον έπληξε ο Εύφορβος και δεύτερος που επεχείρησε το θανατηφόρο κτύπημα ήταν ο Έκτωρ, που άρπαξε ως λάφυρο την πανοπλία του Αχιλλέα. Ακολούθησε σκληρή μάχη Αχαιών και Τρώων πάνω από το νεκρό Πάτροκλο. Τελικά οι Έλληνες πήραν και μετέφεραν τη σορό του νεκρού ήρωα στο στρατόπεδό τους. Η θλίψη του Αχιλλέα για το χαμό του επιστήθιου φίλου του ήταν μεγάλη και θρηνώντας ορκίσθηκε εκδίκηση. Η μητέρα του Αχιλλέα, η Θέτις προφύλαξε το πτώμα του νεκρού Πατρόκλου από την αποσύνθεση ρίχνοντας σ” αυτό αμβροσία, μέχρι που ο Αχιλλέας εκδικούμενος φόνευσε τον Έκτορα και έσυρε το σώμα του με το άρμα του. Στη συνέχεια ο Αχιλλέας έκαψε το νεκρό Πάτροκλο με όλες τις αρμόζουσες επιτάφιες τιμές. Η στάχτη του νεκρού συλλέχθηκε σε χρυσή υδρία, δώρο του θεού Διονύσου στη Θέτιδα, η οποία και αποτέθηκε στη βάση ενός τύμβου στον οποίο αργότερα τοποθετήθηκαν και τα λείψανα του Αχιλλέα. Ακόμη, οργανώθηκαν λαμπροί επιτάφιοι αγώνες προς τιμήν του Πατρόκλου τα λεγόμενα “ἄθλα ἐπὶ Πατρόκλῳ”, τα οποία περιγράφονται στη ραψωδία Ψ της Ιλιάδας.

ΜΕΤΑ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ: Ο Όμηρος, πραγματευόμενος τις περιπέτειες του Οδυσσέα στην Οδύσσειά του, περιγράφει τη συνάντηση του Αχιλλέα και του Πατρόκλου στον Άδη. Σύμφωνα δε με τον Παυσανία, οι δύο αγαπημένοι φίλοι-ήρωες συνέχισαν και μετά το θάνατό τους να ζουν μαζί στη νήσο Λεύκη, κάπου ανάμεσα στα νησιά των Μακάρων4.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ: Υγίνος, Fabulae 114.Στράβων, Πελοποννησιακά, εκδ. Κάκτος. Αν. Κουτσιλιέρης, Ιστορία Μάνης, εκδ. Παπαδήμα. Παυσανίας, Λακωνικά, μτφρ. Ιω. Β. Βίγλα, εκδ. Μοριάς. Μιχελάκης Παντ., Ο Αχιλλέας στην ελληνική τραγωδία, 2007, Cambridge University Press. Kerenyi Karl, Οι ήρωες των Ελλήνων, Νέα Υόρκη, Hudson, pp. 57-61.

konstantinosa.oikonomou@gmail.com www.scribd.com/oikonomoukon

1. Fabulae 114.

2. Ιλιάδα XI, 780-790

3. Ο Λας υπήρξε ήρωας της Λακωνίας και ιδρυτής της πόλης Λάς ή Λάας, που στη Δωρική διάλεκτο σημαίνει λίθος. Ορισμένοι θεωρούν τον Αχιλλέα φονέα του ήρωα αυτου και άλλοι τον Πάτροκλο. Στην ανάμειξη αυτή ηρώων και μύθων καταδεικνύεται η κάθοδος των Δωριέων στη περιοχή όπου φαίνεται ότι και ο Αχιλλέας ως μυθικός βασιλέας της Αχαϊας Φθιώτιδας έφτασε στη Λακωνία, στην οποία άλλωστε απαντώνται πολλά ιερά προς τιμή του καθώς και της μητέρας του Θέτιδας.

4. Παυσανίας ΙΙΙ, 19-2.

ΕΝΤΥΠΗ LARISSANET

Διαβάστε επίσης: