Απόψεις » Κώστας Οικονόμου » Ο Δαιμονισμός [Επιστήμη και Εκκλησία]*
ΑΝΘΡΩΠΩΝ ΠΑΘΗ

Ο Δαιμονισμός [Επιστήμη και Εκκλησία]*

Ο Δαιμονισμός [Επιστήμη και Εκκλησία]*

Του Κωνσταντίνου Αθ. Οικονόμου, δασκάλου – συγγραφέα

Δαιμονισμός είναι η κατάσταση ενός ατόμου που βρίσκεται υπό τον έλεγχο μοχθηρού υπερφυσικού όντος. Οι περιγραφές περιλαμβάνουν απώλεια μνήμης ή προσωπικότητας, σπασμούς, αδυναμία. Περιγραφές αναφέρουν πρόσβαση σε μυστικά άλλων, ομιλία αγνώστων γλωσσών, αλλαγή σε φωνή, έκφραση, δομή προσώπου, εμφάνιση αμυχών, δαγκωματιών ή τραυματισμών και υπερφυσική δύναμη. Ο δαιμονισμένος χάνει κάθε δυνατότητα αυτοελέγχου, ώσπου να ελευθερωθεί, συνήθως με εξαναγκασμό διά του εξορκισμού. Στη διάρκεια του δαιμονισμού παρατηρείται απώλεια μνήμης, διαταραχές προσωπικότητας, λιποθυμίες, που μοιάζουν με κρίσεις επιληψίας, γι” αυτό συχνά υπάρχουν διαμάχες επιστήμης και εκκλησίας πάνω στο θέμα αυτό. Κατά τη Βίβλο οι δαιμονιζόμενοι βασανίζονταν οικτρά από αόρατους καταπιεστές. (Ματθ. θ΄32, ιβ΄ 22 Μρκ. ε΄3-5, Λουκ η΄29, Πρ ιθ΄16). Κάποτε η κατάσταση γινόταν οδυνηρότερη όταν πολλοί δαίμονες καταλάμβαναν ένα άτομο ταυτόχρονα. (Λουκ. η΄2) Όταν εκβαλλόταν ο δαίμονας, το άτομο επανερχόταν στα λογικά του. Ο δαιμονισμός είναι κατάσταση στην οποία ο άνθρωπος γίνεται ανδράποδο του Σατανά.

ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ: Από την αρχαιότητα οι λαοί είχαν να κάνουν με κακόβουλα πνεύματα που έμπαιναν στα σώματά τους και προκαλούσαν ασθένειες. Κάθε πολιτισμός είχε αναφορές σε καταλήψεις από δαίμονες και τελετουργικά εξορκισμού. Βαβυλώνιοι, Ακκάδιοι, Ασσύριοι, Ινδοί, εξοικειωμένοι με το φαινόμενο, ανέπτυσσαν τρόπους καταπολέμησης (προσευχές, ξόρκια). Στην αρχαία Ελλάδα υπήρχαν περιστατικά «εθελοντικής» κατάληψης, όταν οι πιστοί καλούσαν τους θεούς να μπουν μέσα τους. Ιέρειες του Απόλλωνα εισέπνεαν φύλλα βοτάνων για να μπει ο θεός μέσα τους και να δώσει τους χρησμούς του. Οι πρωτόγονοι πίστευαν πως τα πνεύματα “έκλεβαν” ψυχές φέρνοντας κακοτυχία. Οι σαμάνοι αναλάμβαναν να βρουν τη χαμένη ανθρώπινη ψυχή διώχνοντας το κακό. Στη διάρκεια της κατάληψης, οι ιερείς “έδιωχναν” τα κακά πνεύματα από τους δαιμονισμένους προκαλώντας πόνο, πολλές φορές μαστιγώνοντάς τους.

ΕΠΙΣΤΗΜΗ: Για την επιστήμη, οι αντιδράσεις ενός «δαιμονισμένου» συχνά ταυτίζονται με συμπτώματα ψυχικών ασθενειών, από ημικρανίες έως σχιζοφρένεια! Έτσι, κατά τις επιληπτικές κρίσεις οι ασθενείς μπορεί να αισθανθούν παρουσία Θεού, δαιμόνων, αγγέλων, της Παναγίας, ανάλογα με το γνωστικό τους υπόβαθρο, να νιώσουν ότι μία οντότητα εκβιάζει τις κινήσεις τους (παροδική έλλειψη προσωπικότητας). Εντονότερες εμπειρίες «ψευδοδαιμονισμού» βιώνουν οι σχιζοφρενείς, όπως ακουστικές και οπτικές ψευδαισθήσεις, παράνοια και βίαιη συμπεριφορά. Σύμφωνα με έρευνες [Pitman (1983)], μία κληρονομική χημική ανισορροπία στην εγκεφαλική φαιά ουσία επιτρέπει σε πρωτόγονες ενστικτώδεις ορμές, που υπό φυσιολογικές συνθήκες καταπιέζονται από τα ανώτερα νοητικά κέντρα του εγκεφάλου, να εκδηλωθούν. Μία ψυχοπαθολογική ασθένεια που ομοιάζει με τον δαιμονισμό είναι το σπάνιο νευρολογικό Σύνδρομο Tourette. Ανάμεσα στα συμπτώματα αυτής της ασθένειας, είναι ακούσια τικ στο πρόσωπο, αφύσικες γκριμάτσες, γύρισμα των ματιών προς τα πάνω, ακούσιοι ήχοι (βήχας, γρύλισμα, βογκητό). Σε προχωρημένο επίπεδο, πλήθος περιπτώσεων χαρακτηρίζεται από ξεσπάσματα βωμολοχιών στα οποία ο ασθενής βγάζει στην επιφάνεια σεξουαλικά, επιθετικά ή ιερόσυλα απωθημένα, πιστεύοντας ότι θα μειώσει την πίεση που νιώθει. Τέλος, η αίσθηση ότι μία άλλη οντότητα εκβιάζει τις κινήσεις του, εντείνει περισσότερο το αίσθημα απελπισίας του ασθενή. Στην παπική εκκλησία, το 1999, εκδόθηκε το New Rite of Exorcism: βιβλίο με νέες οδηγίες εξορκισμού, που λαμβάνουν υπόψη ψυχικές ασθένειες. Έως τότε ίσχυαν οδηγίες του 1614!

ΨΥΧΑΣΘΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΔΑΙΜΟΝΙΣΜΟΣ: Επειδή συμπτώματα του δαιμονιζομένου μοιάζουν με του ψυχασθενούς, η διάκριση είναι εξαιρετικά δύσκολη. Όμως, πρόκειται για εντελώς διαφορετικές καταστάσεις, που χρήζουν διαφορετικής αντιμετώπισης. Η αντιμετώπιση του ψυχασθενούς αποτελεί αρμοδιότητα του ψυχιάτρου, ενώ του δαιμονιζόμενου αρμοδιότητα της Εκκλησίας και του κατάλληλου Πνευματικού. Τα κριτήρια της επιστήμης διαφέρουν απ” αυτά της Εκκλησίας. Γενικά, το κριτήριο-δόγμα για την ψυχιατρική είναι: “ό,τι παρεκκλίνει του μέσου όρου της ανθρώπινης συμεριφοράς, θωρείται ψυχοπαθολογική κατάσταση, που χρήζει θεραπείας μέσω ψυχιατρικών μεθόδων”. Έτσι όμως, ψυχασθενής θα θεωρηθεί και ο Άγιος, γιατί η ζωή του δεν μοιάζει με τον τρόπο ζωής του μέσου ανθρώπου, ενώ «παράλογη» μπορεί να χαρακτηρισθεί η στάση των Μαρτύρων μπροστά στο μαρτύριο! Μ” αυτό το σκεπτικό στην περίπτωση των δαιμονιζομένων, η ψυχιατρική εντοπίζει μια ψυχική νόσο, χωρίς να μπορεί να ανακαλύψει την αιτία, γιατί η ύπαρξη του διαβόλου δεν αποδεικνύεται επιστημονικά, ευρισκόμενη εκτός του πεδίου του επιστητού. Η ψυχιατρική, συνεπώς, δεν μπορεί να κάνει διάκριση μεταξύ ψυχασθενούς και δαιμονιζόμενου, καθιστάμενη ως μέθοδος επιζήμια, διότι επιχειρεί να «θεραπεύσει» δαιμονιζόμενους, θεωρώντας τους ψυχασθενείς. Η Ορθοδοξία, αντίθετα, έχει πιο ολοκληρωμένη εικόνα, διαθέτοντας κριτήρια διάκρισης μεταξύ ψυχασθενούς και δαιμονιζομένου. Έτσι μπορεί να παραπέμπει ψυχασθενείς στον ψυχίατρο και περιπτώσεις δαιμονιζομένων στους λειτουργούς της, που εφαρμόζουν τα δικά της μέσα θεραπείας. Η Ορθοδοξία δεν αρνείται τη χρησιμότητα της ψυχιατρικής. Δεν τη θεωρεί, όμως, αρμόδια για όλες τις περιπτώσεις, που εμφανίζονται ως περιπτώσεις ψυχασθενείας.

ΚΡΙΤΗΡΙΑ: Η Εκκλησία πριν προχωρήσει σε εξορκισμό διεξάγει έρευνα για να διαπιστώσει εάν βρίσκεται ενώπιον περιπτώσεως δαιμονισμού. Εξορκισμός διεξάγεται κατόπιν αδείας του επισκόπου, αφού πιστοποιηθεί ότι ο πάσχων βρίσκεται υπό την επίδραση ακαθάρτων πνευμάτων και αποκλειστεί η περίπτωση ψυχικής νόσου. Ο φωτισμένος πνευματικός αναγνωρίζει τα σημεία δαιμονισμού. Στα ιερά Ευαγγέλια μπορούμε να διακρίνουμε χαρακτηριστικά των δαιμονιζομένων, που θεράπευσε ο Κύριος. Ορισμένα είναι κριτήρια διάκρισης μεταξύ ψυχασθενούς και δαιμονιζομένου: α) Ο δαιμονισμός είναι προσωρινή και κατά διαστήματα κατάληψη από δαιμονικό πνεύμα (Μαρκ. θ΄18). Ο ψυχασθενής έχει ενδεχομένως παρόμοιες εξάρσεις, όμως επανέρχεται με τη βοήθεια φαρμάκων. Αλλά και τότε η συμπεριφορά του συνήθως δεν είναι εντελώς φυσιολογική. Εδώ η κατάσταση του δαιμονισμένου θυμίζει του επιληπτικού. β) Το δαιμονικό πνεύμα ενοχλείται όταν το πλησιάζουν ιερά πρόσωπα: «Ιδών αυτόν (τον Ιησούν) ευθέως το πνεύμα εσπάραξεν αυτόν, και πεσών επί της γης εκυλίετο αφρίζων» (Μαρκ. θ΄20). Με τον ίδιο τρόπο οι δαιμονιζόμενοι ταράζονται όταν πλησιάζουν ο Τίμιος Σταυρός, ιερές εικόνες, άγια λείψανα, ο αγιασμός, ή όταν τους σταυρώνουν ιερείς. Συχνά υβρίζουν και βλασφημούν. Οι ψυχασθενείς δεν ενοχλούνται από ιερά αντικείμενα. γ) Ο δαιμονιζόμενος γνωρίζει και αποκαλύπτει κρυφά αμαρτήματα όσων τον πλησιάζουν. Κάτι τέτοιο είναι φυσικό, αφού ο διάβολος γνωρίζει παρελθόντα και παρόντα περιστατικά. Ακόμη, ως κύριος υποκινητής, γνωρίζει τα αμαρτήματα καθενός και τα αποκαλύπτει, προκειμένου να εκθέσει τον αμαρτήσαντα. δ) Ο ψυχασθενής διατηρεί χαρακτηριστικά της προσωπικότητός του, ενώ ο δαιμονιζόμενος όχι. Μεταβάλλεται η όψη ή η φωνή του, «γυρίζουν» τα μάτια του κυκλικά, μιμείται ζώα. Γενικά οι δαιμονιζόμενοι είναι: «χαλεποί λίαν» (Ματθ. η΄28). ε) Οι δαιμονιζόμενοι αποκτούν υπερβολική σωματική δύναμη. Τον δαιμονιζόμενο των Γαδαρηνών τον έδεναν «πέδαις και αλύσεσι», κι όμως τις έσπαγε «ουδείς ίσχυεν αυτόν δαμάσαι» (Μάρκ. ε΄4). Στους ψυχασθενείς μερικώς συμβαίνει κάτι τέτοιο. στ) Ο δαιμονιζόμενος των Γαδαρηνών «εν οικία ουκ έμενεν, αλλ” εν τοις μνήμασιν» (Λουκ. η΄27). Η οικία και το οικογενειακό περιβάλλον μισούνται από το διάβολο, ο οποίος και επιχειρεί την διάλυση της οικογένειας ακόμη. ζ) Ο δαιμονιζόμενος έχει τάσεις αυτοκαταστροφής. «ην κατακόπτων εαυτόν λίθοις» (Μάρκ. ε΄6).

ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΣ ΚΑΙ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΣ: Εκτός από τον εντυπωσιακό εξωτερικό δαιμονισμό έχουμε και τον αφανή, εσωτερικό. Τον δαιμονισμό που ο άνθρωπος, ενώ φαίνεται πολιτισμένος, εν τούτοις δεν θέλει να έχει σχέση με το Θεό ζώντας στην αμαρτία. Όταν υποδουλωθεί κανείς από την αμαρτία, χάνει τον έλεγχο της προσωπικότητάς του, άγεται και φέρεται από τα πάθη και οδεύει στην καταστροφή. Τέτοιο δαιμονισμό είχε η πόλη των Γαδαρηνών. Αν και η Παλαιά Διαθήκη απαγόρευε στους Ιουδαίους να τρώνε και να τρέφουν χοίρους, αυτοί ζούσαν εναντίον του θείου θελήματος, γι” αυτό παρακάλεσαν τον Χριστό να φύγει από την περιοχή. Προτίμησαν τα γουρούνια παρά το Χριστό. Ο εξωτερικός δαιμονισμός φανερώνει πόσο φοβερό είναι το φαινόμενο, αλλά και ο εσωτερικός καταστρέφει μαλακά. Για πολλούς Πατέρες αποτέλεσμα δαιμονισμού ήταν η Πτώση των Πρωτοπλάστων, ο φόνος του Άβελ, η πώληση των πρωτοτοκίων του Ησαύ (παραχώρηση πνευματικών αγαθών αντί υλικών), και η προδοσία του Ιούδα, που θυσίασε το αποστολικό του αξίωμα, και την ψυχή του χάριν του δαίμονος της φιλαργυρίας. Στην κατήχηση, προ της βαπτίσεως, στον Δ΄ αφορκισμό ο ιερεύς εμφυσά στον κατηχούμενο ευχόμενος τρις: «εξέλασον απ’ αυτού παν πονηρόν και ακάθαρτον πνεύμα κεκρυμμένον και εμφωλεύον αυτού τη καρδία. Πνεύμα πλάνης, πνεύμα πονηρίας, πνεύμα ειδωλολατρείας και πάσης πλεονεξίας». Γενικά, κατά την τέλεση του Μυστηρίου του Βαπτίσματος θεωρείται ο αβάπτιστος ως ευρισκόμενος υπό την επήρεια δαίμονα, χωρίς να έχει εξωτερικά συμπτώματα (εσωτερικός δαιμονισμός). Όμως, είναι απαραίτητο να συνεχίσουμε και να ολοκληρώσουμε το σημείωμά μας την επόμενη Παρασκευή.

ΕΝΤΥΠΗ LARISSANET

Διαβάστε επίσης: