Άρθρα » Οι ελληνοτουρκικές σχέσεις και η «διπλωματία των σεισμών»*

Οι ελληνοτουρκικές σχέσεις και η «διπλωματία των σεισμών»*

Οι ελληνοτουρκικές σχέσεις και η «διπλωματία των σεισμών»*

Του Λάμπρου Αναγνωστόπουλου*

«Οι ελληνοτουρκικές σχέσεις βιώνουν και πάλι μια περίοδο αστάθειας», δήλωσε ο Αλέξης Τσίπρας, από το Καστελόριζο, τις προηγούμενες μέρες. Η αλήθεια είναι ότι από τη στιγμή που η Ελλάδα κέρδισε την ανεξαρτησία της από την Οθωμανική Αυτοκρατορία, δηλαδή εδώ και 200 χρόνια περίπου, οι σχέσεις αυτές χαρακτηρίζονται από εναλλασσόμενες περιόδους εχθρότητας και συμφιλίωσης. Από τον καταστροφικό για τη χώρα μας πόλεμο του 1897, τη Μικρασιατική καταστροφή 1919-22, την τουρκική εισβολή στην Κύπρο το 1974 και την κρίση των Ιμίων στα τέλη του προηγούμενου αιώνα, μέχρι τα σημερινά γεγονότα με τα αμφισβητούμενα όρια στο Αιγαίο και την υπόθεση των στρατιωτικών. Με βάση τα παραπάνω, αξίζει να αναφερθεί η μοναδική ουσιαστικά περίοδος, κατά την οποία φάνηκε να αλλάζει το κλίμα και οι σχέσεις να ομαλοποιούνται. Αφορμή στάθηκαν δυο καταστροφικοί σεισμοί, οι οποίοι συνέβησαν στις δυο χώρες με διαφορά λίγων ημερών μεταξύ τους.

Κατ’ αρχάς, μετά την κρίση των Ιμίων το 1996 και την αποφυγή μιας ιδιαίτερα επικίνδυνης σύρραξης, ακολούθησε η υπόθεση του Αμπντουλάχ Οτσαλάν το 1999. Ο τότε αρχηγός του Κουρδικού Εργατικού Κόμματος (ΡΚΚ) υπήρξε «αγκάθι» για τις τουρκικές κυβερνήσεις και εκδιώχτηκε μετά από πιέσεις από τη Συρία. Παρότι η ελληνική κυβέρνηση ήταν αλληλέγγυα στον κουρδικό αγώνα, δεν ήταν διατεθειμένη να παράσχει άσυλο στον Οτσαλάν, λόγω των γνωστών προβλημάτων με τη γειτονική χώρα. Ωστόσο, εκείνος, αφού έφτασε κρυφά στην Ελλάδα, εκδιώχτηκε και κατέληξε στην ελληνική πρεσβεία στο Ναϊρόμπι στην Κένυα. Εκεί, συνελήφθη με εμπλοκή και της ελληνικής κυβέρνησης.

Η κυβέρνηση της Άγκυρας κατηγόρησε ανοιχτά την Αθήνα για υπόθαλψη του Οτσαλάν, αλλά και για παροχή ενεργού βοήθειας προς τους στρατιώτες του ΡΚΚ με τη μορφή στρατιωτικής εκπαίδευσης στην Ελλάδα. Η υπόθεση θεωρήθηκε φιάσκο για την ελληνική κυβέρνηση και προέκυψαν μεγάλες πολιτικές αλλαγές, καθώς τρεις υπουργοί (Εξωτερικών, Εσωτερικών και Δημόσιας Τάξης) αναγκάστηκαν να παραιτηθούν. Πράγματι, οι σχέσεις ανάμεσα στην Ελλάδα και στην Τουρκία ήταν πάλι τεταμένες, λίγο πριν περάσουμε στον 21ο αιώνα.

Καταλυτικό γεγονός για τη μεγάλη βελτίωση του κλίματος, τουλάχιστον σε επίπεδο ρητορικής, στάθηκε ο καταστροφικός σεισμός των 7,4 βαθμών της κλίμακας Ρίχτερ στη βορειοδυτική Τουρκία, στις 17 Αυγούστου 1999. Ο σεισμός αυτός, προκάλεσε χιλιάδες θανάτους και μαζικές καταστροφές. Στην Ελλάδα, σημειώθηκε άμεση ενεργοποίηση του αισθήματος αλληλεγγύης για τους πληγέντες γείτονες. Η ανταπόκριση ήταν τόσο άμεση, που ελληνικές ομάδες διάσωσης βοηθούσαν στην αναζήτηση επιζώντων, το ίδιο βράδυ της καταστροφής. Γι’ αυτό το λόγο, Τούρκοι πολιτικοί, ο Τύπος, ακόμη και μέρος της κοινής γνώμης, εξέφρασαν γρήγορα την ευγνωμοσύνη τους.

Στις 7 Σεπτεμβρίου 1999, δηλαδή 20 μέρες μετά, χτυπήθηκε κι η Ελλάδα από σεισμό, του οποίου το επίκεντρο εντοπίστηκε σε μικρή απόσταση βόρεια της Αθήνας και είχε ένταση 5,9 βαθμών της κλίμακας Ρίχτερ. Μολονότι δεν ήταν του μεγέθους του τουρκικού σεισμού, ήταν καταστρεπτικός. Αναφέρθηκαν 143 νεκροί, 100.000 άνθρωποι έμειναν άστεγοι και περίπου 22 κτίρια καταστράφηκαν ολοσχερώς. Οι τουρκικές ομάδες διάσωσης έσπευσαν αμέσως, ώστε να παράσχουν κι αυτές τη βοήθειά τους στην πόλη της Αθήνας. Έτσι, έλαβε χώρα το φαινόμενο που έμεινε γνωστό στην ιστορία ως «διπλωματία των σεισμών». Ο τότε υπουργός Εξωτερικών Γ. Παπανδρέου, δήλωσε ότι ήθελε να αποτελέσει η Ελλάδα την «κινητήριο δύναμη» που θα οδηγήσει την Τουρκία στην Ευρώπη. Την ίδια στιγμή, ο Τούρκος ομόλογός του Ισμαήλ Τζεμ, αναφερόταν στην «έκρηξη αγάπης και προσδοκιών στις δυο πλευρές του Αιγαίου».

Άλλωστε, τον Γενάρη του 2000, ο Γ. Παπανδρέου, μετά από 38 χρόνια, πραγματοποίησε την πρώτη επίσημη επίσκεψη Έλληνα υπουργού Εξωτερικών στην Τουρκία. Κατέθεσε μάλιστα στεφάνι στο μαυσωλείο του Κεμάλ Ατατούρκ στην Άγκυρα, του ανθρώπου που ήταν υπεύθυνος για τη βίαιη εξώθηση των Ελλήνων από τη Μικρά Ασία το 1922. Ο Τζεμ, είχε δηλώσει χαρακτηριστικά ότι κατά τη διάρκεια των τελευταίων 6 μηνών, είχαν γίνει περισσότερα βήματα για την προώθηση των καλών σχέσεων ανάμεσα στις δυο χώρες, απ’ ό,τι τα τελευταία 40 χρόνια. Μπροστά στο φαινόμενο της φυσικής καταστροφής και τις τεράστιες απώλειες που ακολούθησαν, τα μοναδικά πράγματα που είχαν σημασία, έστω και προσωρινά, ήταν η αλληλοβοήθεια και η κοινωνική ειρήνη.

*Ο Λάμπρος Αναγνωστόπουλος είναι κοινωνιολόγος

Πηγή:

Richard Clogg, Συνοπτική Ιστορία της Ελλάδος 1770-2000, Εκδόσεις: Κάτοπτρο

Διαβάστε επίσης: