Άρθρα » Το σημερινό ποδόσφαιρο ως μικρογραφία της κοινωνίας*

Το σημερινό ποδόσφαιρο ως μικρογραφία της κοινωνίας*

Το σημερινό ποδόσφαιρο ως μικρογραφία της κοινωνίας*

Tου Λάμπρου Αναγνωστόπουλου (κοινωνιολόγος)

Το ποδόσφαιρο είναι αναμφίβολα το δημοφιλέστερο άθλημα στον κόσμο. Πρόκειται ουσιαστικά για κοινωνικό φαινόμενο, καθώς εδώ και δεκάδες χρόνια μια μεγάλη μάζα ανθρώπων ενώνεται γύρω από το συγκεκριμένο άθλημα και ασχολείται εντατικά μ’ αυτό. Για παράδειγμα, κάθε 4 χρόνια, εκατομμύρια άνθρωποι την ίδια στιγμή σε όλο τον πλανήτη, κάθονται μπροστά στην τηλεόραση και παρακολουθούν τον τελικό του Παγκοσμίου Κυπέλλου. Ένα παιχνίδι όμως, με τέτοια κοινωνική επιφάνεια, είναι προφανές, ειδικά στις μέρες μας, πως χρησιμοποιείται πολιτικά. Εξάλλου, ο χώρος μαστίζεται από φαινόμενα διαφθοράς και οικονομικών σκανδάλων, καθώς έχει αλλάξει δραματικά η χρηματιστηριακή αξία του. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν τα ποσά των ποδοσφαιρικών μεταγραφών, τα οποία έχουν πραγματικά «ξεφύγει» τα τελευταία χρόνια. Με βάση όμως τα ποσά που δαπανώνται τελευταία, εύλογα δημιουργείται η εξής απορία: γιατί το ποδόσφαιρο εξελίσσεται σε τόσο κερδοφόρα επιχείρηση.

Κατ’ αρχάς, με τα ποσά να ανεβαίνουν όλο και περισσότερο και με νέους επιχειρηματίες να εισέρχονται συνεχώς στο χώρο, ενισχύεται η άποψη ότι πίσω από τις πολλές παροχές και τις εντυπωσιακές μεταγραφές, μοναδικός σκοπός είναι το κέρδος. Πολυεθνικές εταιρείες και επιχειρηματίες αραβικής, ρωσικής ή κινεζικής καταγωγής, επενδύουν υπέρογκα ποσά, καθώς βρίσκουν πεδίο μέσα από αυτή την ενασχόληση και για άλλες επιχειρηματικές δραστηριότητες. Πιο συγκεκριμένα, επωφελούμενοι τη δημοφιλία του ποδοσφαίρου, μπορούν εύκολα να επεκτείνουν τις δουλειές τους ή ακόμη και να «ξεπλύνουν» χρήματα. Το οξύμωρο είναι πως η κοινωνικό-οικονομική κρίση του Δυτικού Κόσμου φαίνεται πως ευνοεί τις κινήσεις των επενδυτών, οι οποίοι πιθανώς διαμορφώνουν την εικόνα του μέλλοντος στο άθλημα. Άλλωστε σημαντική κίνηση αποτελεί η ανάληψη από τους Άραβες του Παγκοσμίου Κυπέλλου 2022, αν μη τι άλλο μια κίνηση ισχυροποίησης της θέσης τους στο ποδόσφαιρο. Ειδικά μέσω της μεγάλης προβολής που προσφέρει η διεξαγωγή μιας τέτοιας διοργάνωσης, η περιοχή της Μ. Ανατολής διεκδικεί πρωταγωνιστικό ρόλο στο εμπορικό κομμάτι παγκοσμίως.

Επιπροσθέτως, κανείς δε μπορεί να αμφισβητήσει την εμπλοκή και την ευθύνη των αρμόδιων φορέων του παγκοσμίου ποδοσφαίρου. Τα τελευταία χρόνια η ΟΥΕΦΑ έχει εισαγάγει τον κανονισμό του οικονομικού «ευ αγωνίζεσθαι» (Financial Fair Play). Με βάση τον κανονισμό οι ομάδες πρέπει να έχουν ισοσκελισμένα έσοδα και έξοδα, σε διαφορετική περίπτωση τιμωρούνται αυστηρά. Φαίνεται όμως πως ο κανονισμός δεν τηρείται στο έπακρο, ελέω (οικονομικών) συμφερόντων. Από τη στιγμή που οι ομάδες που δαπανούν τα τεράστια ποσά αποτελούν και τα «δυνατά χαρτιά» σε ό,τι αφορά την εμπορικότητα, αυτομάτως η τιμωρία περιορίζεται σε χρηματικό πρόστιμο, απλώς για το θεαθήναι. Αναμφίβολα είναι η μεγαλύτερη απόδειξη ότι το ποδόσφαιρο «πουλάει» και από τη στιγμή που όλα γίνονται υπό την ανοχή των αρμόδιων φορέων, είναι πολύ δύσκολο να αλλάξει η διαμορφωθείσα κατάσταση. Επίσης κανείς δε μπορεί να παραβλέψει τη σταθερή δημιουργία ανισοτήτων μέσα από την μεγάλη οικονομική απόκλιση μεταξύ των ομάδων. Με απλά λόγια το άνοιγμα της ψαλίδας μεταξύ «μεγάλων» και «μικρών».

Σε όλα τα παραπάνω είναι σημαντικό να συνυπολογίζονται και τα εκατομμύρια που καρπώνονται σε ετήσια βάση οι ίδιοι οι ποδοσφαιριστές. Είναι αδιανόητο αθλητές μόλις 19 ή 20 ετών να αμείβονται κάτι παραπάνω από πλουσιοπάροχα για τα δεδομένα της εποχής. Την ίδια στιγμή, σύμφωνα με έρευνες, η κοινωνική αστάθεια ανά τον κόσμο αναμένεται να επιδεινωθεί και τα ποσοστά ανεργίας σε πολλές χώρες παραμένουν υψηλά. Εξάλλου, το ποδόσφαιρο μοιάζει αρκετά με την ζωή και για το λόγο αυτό θα συνεχίσει να είναι δημοφιλές. Κοινή παραδοχή αποτελεί ότι η ζωή μας έχει εμπορευματοποιηθεί σε κάθε πλευρά της. Για παράδειγμα, η συγκρότηση των κοινωνιών σήμερα, αυτών τουλάχιστον του «δυτικού τύπου», πραγματώνεται στο πλαίσιο της «παγκοσμιοποίησης». Προσεγγίζοντας κοινωνιολογικά λοιπόν τον «Δυτικό Κόσμο», παρατηρούμε μια παρατεταμένη φάση οικονομικής στασιμότητας, μέσα από την οποία δημιουργούνται συνεχώς κοινωνικές ανισότητες. Στο πλαίσιο αυτό, γίνεται κατανοητό πως οποιαδήποτε μεταβολή των οικονομικών δεικτών μιας κοινωνικής περιοχής, μεταφέρεται με άμεσο τρόπο σε όλα τα κοινωνικά στρώματα. Όλη αυτή η κατάσταση ευνοεί σε πολλές περιπτώσεις την είσοδο πολυεθνικών εταιρειών στις αγορές, οι οποίες ελέγχουν ή περιορίζουν σημαντικά την παραγωγή αγαθών και την παροχή υπηρεσιών. Παρότι το κοινωνικό σύνολο προβληματίζεται διότι επηρεάζεται άμεσα η βιωσιμότητά του, αδυνατεί να αντιδράσει. Μέσα λοιπόν σε αυτό το σύστημα που η κύρια παραγωγική δύναμη, ο άνθρωπος, είναι ουσιαστικά εμπόρευμα, είναι αδύνατον το ποδόσφαιρο και ο αθλητισμός να μείνουν έξω από αυτή την αντίληψη. Τόσο στην καθημερινότητα, όσο και στο ποδόσφαιρο, η δημιουργία κατάλληλου εδάφους για την είσοδο πανίσχυρων οικονομικά ανθρώπων, αποτελεί ρυθμιστικό παράγοντα των εξελίξεων.

Συμπερασματικά, τα ποσά στο ποδόσφαιρο συνεχώς αυξάνονται. Η δυναμική είσοδος στο χώρο πολυεθνικών εταιρειών και παραγόντων με τεράστιο οικονομικό υπόβαθρο, διαμορφώνει μια κατάσταση κατά την οποία το συγκεκριμένο άθλημα είναι το κέντρο μεγάλων επιχειρηματικών συμφερόντων. Η συνεχής εμπορευματοποίηση του ποδοσφαίρου μακροπρόθεσμα στοιχίζει στο ίδιο το άθλημα, σαν προϊόν. Βέβαια όταν ενισχύονται σημαντικά το κύρος και ο τραπεζικός λογαριασμός κάποιων, το ίδιο το ποδόσφαιρο βρίσκεται σε δεύτερη μοίρα. Παράλληλα, οι αρμόδιοι φορείς αντί να επέμβουν αποφασιστικά, κάνουν τα «στραβά μάτια» λόγω συμφερόντων. Για τις αιτίες αυτών των εξελίξεων αρκεί ίσως η εικόνα και μελέτη της σημερινής δυτικής κοινωνίας. Στρατηγικά σχεδιασμένες δολοπλοκίες, έλλειψη διαφάνειας και δημιουργία κοινωνικών ανισοτήτων, σχηματίζουν την εικόνα της ηθικής κατάπτωσης που επικρατεί. Έτσι λοιπόν και το ποδόσφαιρο αναδεικνύει σιγά σιγά τη διαφθορά της οικονομικής βάσης πάνω στην οποία διεξάγεται. Δυστυχώς όσο τα κέρδη μεγαλώνουν, τόσο μεγαλώνει και η δυσκολία απαλλαγής από αυτή την κατάσταση. Εκείνο που έχει ιδιαίτερη σημασία για όλους είναι ότι το ποδόσφαιρο είναι απλώς ένα παιχνίδι, το οποίο έχει τη δυνατότητα να ενώσει μια μεγάλη μάζα ανθρώπων. Αυτή η ένωση θα μπορούσε κάλλιστα να χρησιμοποιηθεί ως κοινωνικό εργαλείο με μοναδικό σκοπό την προαγωγή αξιών όπως είναι το «ευ αγωνίζεσθαι», σαφώς χωρίς οικονομική σημασία. Μέσα από τις τεράστιες οικονομικές συναλλαγές, τα φαινόμενα διαφθοράς και τα διάφορα συμφέροντα, το παιχνίδι όπως και η ίδια η ζωή, χάνουν το μεγαλύτερο κομμάτι της αγνότητάς τους. Και οπωσδήποτε η αγνή δύναμη του ποδοσφαίρου μπορεί να κάνει τον κόσμο καλύτερο.

Πηγές

Νίκος Μπογιόπουλος, Δημήτρης Μηλάκας, Μια θρησκεία χωρίς άπιστους: Ποδόσφαιρο, Εκδόσεις: Α.Α. Λιβάνη

Στράτος Γεωργούλας, Δικαία Χατζηευσταθίου, Ο αθλητισμός στην κοινωνία και η κοινωνία του αθλητισμού, Εκδόσεις: Νημερτής

Διαβάστε επίσης: