Απόψεις » Κώστας Οικονόμου » Η Πελασγιώτις (Β΄ Μέρος): Η Λάρισα*
ΑΡΧΑΙΑ ΘΕΣΣΑΛΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ

Η Πελασγιώτις (Β΄ Μέρος): Η Λάρισα*

Η Πελασγιώτις (Β΄ Μέρος): Η Λάρισα*

Από τον Κωνσταντίνο Αθ. Οικονόμου, δάσκαλο στο 16ο Δημοτικού Σχολείου Λάρισας

Πρωτεύουσα της Πελασγιώτιδας ήταν η Λάρισα. Ήταν κτισμένη γύρω από το λόφο του Φρουρίου ή Αγίου Αχιλλίου, όπως λέγεται σήμερα και η έκτασή της ήταν αισθητά μικρότερη της σημερινής. Βόρεια και δυτικά έφτανε ως τις όχθες του Πηνειού, ανατολικά στο ύψος της Πλατείας Λαού (υπόγειο πάρκινγκ) και νότια περίπου έως το ύψος της οδού Γρηγορίου Ε΄ και Ηπείρου. Το πολίτευμά της ήταν πάντα αριστοκρατικό και δικαίωμα ψήφου είχαν οι μεγάλοι κτηματίες, μικρό μέρος των οποίων ήταν και κάποιοι αυτόχθονες προ-Θεσσαλοί. Οι περισσότεροι αρχαιολόγοι συμφωνούν ότι ο χώρος συγκέντρωσης των πολιτών, η Αγορά δηλαδή, ήταν δυτικά του Φρουρίου (προς την Κεντρική Πλατεία).

Αργότερα, στο τέλος του 4ου ή στις αρχές του 3ου π.Χ. κτίζεται το Αρχαίο Θέατρο της πόλης (θέατρο α΄) στο οποίο παίρνονταν οι σοβαρές αποφάσεις για την πόλη και δίνονταν παραστάσεις έργων των αρχαίων τραγικών και κωμωδιογράφων.

νομισματα λαρισας

Νομίσματα της πόλης Λάρισας με το άλογο και τη Νύμφη Λάρισα

Ανώτερο αξίωμα της πόλης ήταν ο Ταγός. Ο Ταγός της Λάρισας ήταν και ταγός συνήθως ολόκληρης της Θεσσαλίας (ο «ταγός» προέρχεται από το ρήμα τάσσω και σημαίνει τον ανώτερο πολιτικό και στρατιωτικό άρχοντα, τον ηγέτη, τον αρχηγό). Ο τίτλος του Ταγού ήταν κληρονομικός και μεταβιβαζόταν σε πρόσωπα της ίδιας οικογένειας. Ο γνωστότερος οίκος των ταγών της Λάρισας ήταν αυτός των Αλευάδων με μυθικό πρώτο ταγό τον Αλεύα τον Πυρρό (σχετ. Η Λάρισα και η θεσσσαλική Ιστορία, Κ. Α. ΟΙΚΟΝΌΜΟΥ, τόμος Α΄, εκδ. Γνώση).

Κοντά στην πόλη, λίγα χιλιόμετρα δυτικότερα απ’ αυτήν ήταν κτισμένη η πόλη Άργισσα, στην οποία αναφερθήκαμε στην προηγούμενη ενότητα, γνωστή και ως Άργουρα. Στα κλασικά χρόνια, αλλά και στην Ελληνιστική Εποχή οι αρχαίοι συγγραφείς (Στράβων, Στέφανος Βυζάντιος) τοποθετούν στις όχθες του ποταμού Πηνειού, δυτικά της Λάρισας, τη μικρή πόλη Άργουρα. Πρόκειται φυσικά για το διάδοχο οικισμό της νεολιθικής Άργισσας. Πολύ σπουδαία πόλη της Πελασγιώτιδας υπήρξε η Κραννών, κοντά στο ομώνυμο σημερινό χωριό. Ονομάστηκε έτσι από μια πηγή (κράννα σημαίνει πηγή στην αιολική διάλεκτο), το νερό της οποίας ήταν θερμό και ιαματικό. Ο Στράβων πίστευε ότι πριν από την κάθοδο των Θεσσαλών, η πόλη ονομαζόταν Εφύρα. Από την Κραννώνα κατάγονταν οι Σκοπάδες, ένας θεσσαλικός οίκος ταγών. Η ακριβής θέση της αρχαίας Κραννώνος έγινε γνωστή από μια επιγραφή που βρήκε ο Άγγλος περιηγητής Leak, στις αρχές του 19ου αιώνα, κοντά στη θέση που ήταν η ιαματική πηγή. Εκεί εικάζεται ότι υπήρχε ναός προς τιμήν του Ασκληπιού. Στις πλαγιές του λόφου Κάστρο της περιοχής, σώζονται λείψανα αρχαίου τείχους. Επίσης, βρέθηκαν στην περιοχή πολλοί συνεχόμενοι τύμβοι (3-4 μ.) από την περιοχή του κάστρου μέχρι τα όρια του σημερινού χωριού Δοξαράς. Κάποιοι απ΄τους τύμβους αυτούς αναστηλώθηκαν πρόσφατα από την Αρχ. Υπηρεσία της Λάρισας και είναι επισκέψιμοι.

Οι τύμβοι σκέπαζαν δεκάδες τάφους, κιβωτιόσχημους ή θολωτούς από τη Μυκηναϊκή Εποχή (πελασγική Κραννών). Οι θέσεις ίσως αυτές προσφέρονται για επίσκεψη σχολείων κατόπιν σχετικής συνεννόησης με τους αρμόδιους αρχαιολόγους. Η πόλη είχε φτάσει σε μεγάλη ακμή και έφτασε κάποια στιγμή να αμφισβητήσει την πρωτοκαθεδρία της Λάρισας.

επιτυμβια στηλη

 

Από τα εκθέματα του Μουσείου Λάρισας. Επιτύμβια στήλη

Νοτιoανατολικά βρισκόταν η πόλη Σκοτούσσα, που έφτασε σε μεγάλη ακμή κατά τον 4ο αιώνα π.Χ. και είχε δικό της νομισματοκοπείο. Το ιππικό της θεωρούνταν από τα καλύτερα της περιοχής . Το 368 την κατέλαβε ο Αλέξανδρος των Φερών και αργότερα ο Φίλιππος ο Β΄. Από το 2ο αιώνα π.Χ. η πόλη έπεσε σε παρακμή. Σπουδαιότερη πόλη και κύρια αντίπαλος της Λάρισας ήταν οι Φερές (σημ Βελεστίνο) που κατά τη διάρκεια του 4ου αιώνα π.Χ. έφτασε στο απόγειο της ακμής της υπό την ηγεσία διαφόρων τυράννων, με πιο σημαντικό τον Ιάσονα των Φερών ο οποίος προσπάθησε να ενώσει όλους τους Έλληνες κάτω από το σκήπτρο του με σκοπό την οργάνωση εκστρατείας στην Περσία.

Επίνειο των Φερών ήταν η πόλη Παγασαί, 5-6 χιλιόμετρα νοτιοδυτικά της Ιωλκού. Μικρότερες πόλεις της Πελασγιώτιδας ήταν το ομηρικό Αρμένιον ή Ορμένιον, το Φάκιο στα σύνορα με τη Θεσσαλιώτιδα και ο Άτραξ ανάμεσα στα χωριά Κάστρο και Πηνειάδα, που οφείλει το όνομά του στον Άτραγα το γιο του Πηνειού και της Βούρης. Είχε εκδώσει νομίσματα τον 4ο αιώνα π.Χ.. Μερικοί ιστορικοί τοποθετούν τον Άτραγα στην Περραιβία.

ΠΑΡΑΘΕΜΑΤΑ: 

Στράβων: Η πλεονεκτική θέση των Λαρισαίων και η εκμετάλλευση της Περραιβίας. «…Οι Λαρισαίοι κατοικούσαν κοντά στον Πηνειό και νέμονταν τα ευφορότερα μέρη της πεδιάδας, εκτός του κοιλώματος που ήταν κοντά στη Νεσσωνίδα λίμνη στην οποία υπερχείλιζε (συχνά) ο ποταμός και αφαιρούσε αρόσιμες εκτάσεις από τους Λαρισαίους. Αλλά αργότερα έριχναν χώματα και επανόρθωναν τη γη. Αυτοί (οι Λαρισαίοι) παλιότερα (πριν από την Ελληνιστική Εποχή) κατείχαν την Περραιβία και εισέπρατταν φόρους μέχρι που ο Φίλιππος έγινε κύριος της περιοχής.» Στράβων, Θ΄ 5,19

Θεόφραστος: Ταύτιση Λάρισας και Πελασγικού Άργους. «Το Άργος το Πελασγικό άλλοι δέχονται ότι ήταν η θεσσαλική πόλη, η κτισμένη κοντά στη Λάρισα, που σήμερα δεν υπάρχει και άλλοι (εννοούν) όχι την πόλη, αλλά τη θεσσαλική πεδιάδα που ονομάζεται έτσι εξαιτίας του Άβαντα που από το Άργος ήρθε εδώ.» Θεόφραστος, «Περί φυτών αιτιών» Ε΄ 14,3Ο

Ο Αριστοτέλης για τις εκλογές των αντιπροσώπων στη Λάρισα: « (…) εν Λαρίση οι πολιτοφύλακες διά τό αιρείσθαι αυτούς, τόν όχλον εδημαγώγουν (…)έν δέ τη ειρήνη διά τήν απιστίαν τήν πρός αλλήλους εγχειρίζουσιν τήν φυλακήν στρατιώταις καί άρχοντι μεσιδίω όπερ συνέβη εν Λαρίση επί της των Αλευάδων αρχής των περί Σίμου.» Αριστοτέλης: «Πολιτικά» 5,5

Διαβάστε επίσης: