Απόψεις » Κώστας Οικονόμου » Η Ευρώπη [η αγαπημένη του Δία]*
ΕΛΛΗΝΩΝ ΜΥΘΟΙ

Η Ευρώπη [η αγαπημένη του Δία]*

Η Ευρώπη [η αγαπημένη του Δία]*

Η αρπαγή της Ευρώπης από τον Δία

Από τον Κωνσταντίνο Αθ. Οικονόμου, δάσκαλο, συγγραφέα

ΚΑΤΑΓΩΓΗ: Η Ευρώπη ήταν η κόρη του Φοίνικα, βασιλιά της Φοινίκης, και της Τηλέφασσας. Ορισμένοι, όμως, αρχαίοι συγγραφείς την θεωρούν κόρη του Αγήνορα και, αφού αυτός ήταν πατέρας του Φοίνικα, η Ευρώπη1 ήταν αδελφή του τελευταίου.

ΔΙΑΣ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΗ: Η Ευρώπη ήταν πολύ όμορφη. Μια μέρα που μάζευε με τις φίλες της άνθη σε ένα αγρό σε κάποιο ακρογιάλι στην Τύρο ή τη Σιδώνα, την πρόσεξε ο «λάτρης» του ωραίου φύλου Δίας και εντυπωσιάστηκε από την ομορφιά της. Για να την πλησιάσει μεταμορφώθηκε σε έναν όμορφο λευκό ταύρο. Βλέποντας η Ευρώπη τον ήσυχο ταύρο, πήγε κοντά του, τον χάιδεψε λίγο και, αφού βεβαιώθηκε ότι δεν αγριεύει, τόλμησε και κάθισε πάνω στη ράχη του. Αυτό περίμενε και ο Δίας, οπότε αμέσως, γρήγορος σαν αστραπή, όρμησε προς τη θάλασσα ώστε να μην προλάβει η Ευρώπη να κατεβεί. Μάταια ο αδελφός της Κάδμος την αναζήτησε σε όλη την Ελλάδα. Από τη Φοινίκη ο ταύρος-Δίας κολύμπησε ως την Κρήτη, όπου κατά την παράδοση βγήκε σε μια ακτή της Γόρτυνας. Εκεί, αφού φανέρωσε στην Ευρώπη ποιος ήταν, την έκανε μητέρα τριών αγοριών: του Ραδάμανθυ, του Μίνωα και του Σαρπηδόνα. Στο σημείο αυτό οι κάτοικοι της Γόρτυνας λάτρευαν έναν ιερό πλάτανο, που πίστευαν ότι ανεφύη όταν ο Δίας έφτασε με την αγαπημένη του εκεί, όπου και θυσίαζαν. Ο Δίας χάρισε στην Ευρώπη τρία δώρα: τον Τάλω, έναν άγρυπνο μεταλλικό φύλακα, πρόγονο των σημερινών ρομπότ, που αργότερα προστάτευε την Κρήτη από κάθε επιδρομή, ένα κυνηγόσκυλο που δεν έχανε ποτέ το θήραμά του και ένα τόξο που δεν λάθευε ποτέ.

ΒΑΣΙΛΙΣΣΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ: Μετά από αυτά, ο Δίας, φερόμενος “ιπποτικά”, δεν εγκατέλειψε την ερωμένη του, αλλά την “αποκατέστησε” παντρεύοντάς την με τον βασιλιά της Κρήτης Αστερίωνα, τον γιο του Τεκτάμου. Ο Αστερίων δεν απέκτησε παιδιά με την Ευρώπη, αλλά υιοθέτησε τα τρία τέκνα του Δία. Μετά τον θάνατό της, η Ευρώπη τιμήθηκε ως θεά στη Μεγαλόνησο, με το όνομα Ελλωτίς, ενώ ο ταύρος απαθανατίστηκε καταστεριζόμενος, ως ο ομώνυμος αστερισμός [Ταύρος]. Τέλος οι Κρητικοί θέσπισαν και μία εορτή, τα «Ελλώτια», κατά την οποία περιέφεραν τα οστά της Ευρώπης στολισμένα με μύρτους. Η εκδοχή αυτή του μύθου, που είναι και η κυρίως αποδεκτή, καταγράφηκε από τους κλασικούς Ησίοδο και Αισχύλο, τους λυρικούς Σιμωνίδη και Βακχυλίδη, τον Μόσχο, αλλά και τους Ρωμαίους Οβίδιο και Νόννο, κ.ά. αρχαίους συγγραφείς.

ΑΛΛΕΣ ΜΥΘΙΚΕΣ ΕΚΔΟΧΕΣ: Υπάρχουν όμως και άλλες παραλλαγές του μύθου της Ευρώπης Η πρώτη απ΄αυτές αναφέρει ότι ήταν κόρη του Ωκεανού και της Τηθύος, αδελφή της Θράκης και ετεροθαλής αδελφή της Ασίας και της Λιβύης. Έτσι, κατά την εκδοχή αυτή, η Ευρώπη υπήρξε επώνυμη της ηπειρωτικής Ελλάδας και μετά τους Περσικούς Πολέμους του τρίτου τμήματος του τότε γνωστού κόσμου, της Ευρώπης. Στην Ήπειρο, μια δεύτερη παραλλαγή, υποστήριζε ότι ο Δώδων, από τον οποίο πήρε το όνομά της η Δωδώνη, ήταν ο ένας από τους γιους του Δία και της Ευρώπης, όπως και ο Αιακός. Παιδί της Ευρώπης λέγεται ακόμη ότι ήταν και ο Κάρνος, ο φίλος του Απόλλωνα.

ΑΡΧΑΙΑ ΛΑΤΡΕΙΑ: Η λατρεία της Ευρώπης διαδόθηκε σε όλη την Ελλάδα. Στο Πήλιο υπήρχε το λεγόμενο “Λουτρόν της Ευρώπης”. Η θεσσαλική πόλη Γυρτών, σύμφωνα με ορισμένυς μελετητές, είναι παραλλαγή της Γόρτυνος, του κέντρου της λατρείας της Ευρώπης στην Κρήτη. Στη Μακεδονία [Ν. Κιλκίς], υπήρχε το ομώνυμό της ποτάμι, ο Εύρωπος2. Ορισμενοι συγγραφείς αναφέρουν ακόμη ότι η Ευρώπη είχε και άλλα τέκνα: τον Θάσο, τον Κάδμο, τον Ρινέα, τον Σύρο και άλλους. Γενικώς, οι ελληνικές πόλεις ήθελαν να έχουν κάποια σχέση με την Ευρώπη, της οποίας ο μύθος ήταν διαδεδομένος παντού, με παραλλαγές από πόλη σε πόλη. Αλλά και εκτός Ελλάδος, όπως διασώζει ο Λουκιανός (2ος αι. μ.Χ.), ο ναός της Αστάρτης στη Σιδώνα ήταν αφιερωμένος στην πραγματικότητα στην Ευρώπη. Γράφει σχετικά: “Υπάρχει παρομοίως στη Φοινίκη μέγας ναός των Σιδωνίων. Τον αποκαλούν ναό της Αστάρτης. Πιστεύω ότι αυτή η Αστάρτη είναι η σεληνιακή θεότητα. Αλλά σύμφωνα με ένα εκ των ιερέων, αυτός ο ναός είναι αφιερωμένος στην πραγματικότητα στην Ευρώπη, την αδελφή του Κάδμου. Όταν έφυγε από τη Γη, οι Φοίνικες την τίμησαν με ναό και διηγούνταν ένα ιερό θρύλο γι” αυτή, πώς ο Δίας την ερωτεύθηκε για την ομορφιά της και μεταμορφωμένος σε ταύρο την μετέφερε στην Κρήτη. Αυτό τον μύθο τον άκουσα και από άλλους Φοίνικες. Και το νόμισμα των Σιδωνίων φέρει επάνω του την Ευρώπη καθήμενη επί ταύρου.” Σύμφωνα με τον Ησύχιο3, Ευρώπη σημαίνει «η ευρύωπος», η γυναίκα με μεγάλα μάτια [«όπες», από το οπή >όπ-μα > όμμα > μάτι].

Η ΕΥΡΩΠΗ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ: Το θέμα της αρπαγής της Ευρώπης από τον Δία-ταύρο ήταν αγαπητό στους αρχαίους καλλιτέχνες. Η αρχαιότερη από όλες τις σχετικές παραστάσεις είναι στη μετόπη του ναού στον Σελινούντα της Σικελίας [600 π.Χ.]. Στο βρετανικό Μουσείο υπάρχει ένα μαρμάρινο σύμπλεγμα που βρέθηκε στην Κρήτη και φαίνεται ότι είναι αντίγραφο χάλκινου συμπλέγματος, έργου του γλύπτη Πυθαγόρα από το Ρήγιο για το οποίο ήταν περήφανοι οι Τυρρηνοί. Περίφημη ήταν ακόμη η χαμένη σήμερα παράσταση του Αντιφίλου [5ος αι.π.Χ.]. Από τους νεότερους, με το θέμα ασχολήθηκαν οι Βερονέζε, Τιτσιάνο, Ρέμπραντ, Τσελίνι και άλλοι. Τέλος, η παράσταση επιλέχθηκε να χαραχθεί πάνω στην ελληνική όψη του νομίσματοςτων 2 ευρώ.

Konstantinosa.oikonomou@gmail.com www.scribd.com/oikonomoukon

1. Με το όνομα Ευρώπη αναφέρεται επίσης μια κόρη του γίγαντα Τιτυού, η οποία με τον Ποσειδώνα γέννησε τον Εύφημο και μία Ωκεανίδα. Κατά μία παράδοση, και η μητέρα της Νιόβης ονομαζόταν Ευρώπη.

2. Εύρωπος [Δούρα], ονομαζόταν και σπουδαία πόλη της Μεσοποταμίας την οποία ίδρυσε ο Σέλευκος προς τιμήν του ποταμού της ιδιαίτερής του πατρίδας της Δ. Μακεδονίας.

3. Αθην. ΧV σελ. 678.

ΕΝΤΥΠΗ LARISSANET

Διαβάστε επίσης: