Advertisement
Αρχική » Άρθρα » Ο Ήταυρος, το μυθικό “τέρας” της Κάρλας
ΘΕΣΣΑΛΩΝ ΜΥΘΟΙ

Ο Ήταυρος, το μυθικό “τέρας” της Κάρλας

Ο Ήταυρος, το μυθικό “τέρας” της Κάρλας

Από τον Κωνσταντίνο Αθ. Οικονόμου, δάσκαλο, συγγραφέα

ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ: Ο Ήταυρος, ήταν το μυθολογικό πλάσμα που “ζούσε” στις λίμνες Κωπαίδα, Κάρλα, Οζερό, αλλά και στο μεγάλο βάλτο στην περιοχή Κάραβας της Θεσσαλίας. Το 1890, ο εφημερίδες “Εφημερίς’’ και ‘’Αθηναϊκή’’, αναδημοσιεύουν άρθρο της Λαρισινής εφημερίδας ‘’Σάλπιγξ’’, που αναφέρεται στο μυστηριώδες βουητό που άκουγαν πολλοί στην περιοχή της Θεσσαλίας. Οι ερμηνείες ποικιλλουν, από το άδειασμα των υπόγειων υδάτων της Θεσσαλίας προς στη θάλασσα, στο πλάσμα που κατοικούσε στα βαθύτερα σημεία των λιμνών και των ποταμών της περιοχής, τον “Ήταυρο ή Νήταυρο ή Γήταυρο’’.

botaurus_stellaris-0450_r

ΜΙΑ ΔΙΗΓΗΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΑΙΤΩΛΙΚΟ: Σε ένα έλος, κοντά το μοναστήρι της Λεσσινιώτισας, κοντά στο Αιτωλικό, ο καθηγητής της βοτανικής Σπ. Μηλιαράκης, το 1903, περιγράφει μια ανάλογη του Ηταύρου εμπειρία που είχε,. Όπως λέει, ενώ βρισκόταν πάνω σε ένα κάρο μαζί άλλους δύο συνεπιβάτες, γιατρούς που συμμετείχαν στην έρευνά του, άκουσαν από τον αγωγιάτη, τον οδηγό του κάρου, να μιλά για τον Ήταυρο, ένα μυθικό πλάσμα. Όπως τους είπε, το άκουγαν πάρα πολλοί κάτοικοι των γύρω χωριών, ενώ κανείς δεν είχε μπορέσει να το δει. Όταν έφτασαν στο έλος παρέμειναν για δύο περίπου ώρες. Βρίσκονταν σε ένα απροσπέλαστο σημείο όταν σε μια απόσταση περίπου εκατό βήματα από αυτούς άκουσαν τους επανειλημμένους, περίεργους βρυχηθμούς ενός ζώου. Ο καθηγητής Μηλιαράκης υποστηρίζει ότι ποτέ δεν είχε ξανακούσει κάτι ανάλογο, αλλά ο ήχος έμοιαζε με αυτό του βοδιού, ήταν όμως πιο σύντομος και την συγκεκριμένη στιγμή πιο ασθενής. Δυστυχώς, και εξαιτίας του άβατου της περιοχής, δεν μπόρεσε να πλησιάσει μέσα στους καλαμιώνες για να δει τι ήταν αυτό το πλάσμα. Ακόμη, λίγο βορειότερα, στους καλαμιώνες του Αμβρακικού κόλπου, αλλά και σε ορισμένες λιμνοθάλασσες, κάθε άνοιξη και φθινόπωρο οι βρυχηθμοί του »θεριού» Ήταυρου, δονούσαν την περιοχή και σκορπούσαν το φόβο. Αυτοί που το “είδαν’’ περιέγραφαν ένα γιγαντιαίο ταύρο ή βούβαλο.

Ο ΜΥΘΟΣ ΤΗΣ ΚΑΡΛΑΣ ΚΑΙ Η ΖΩΟΛΟΓΙΑ: Ιδιαίτερα στην περιοχή της Κάρλας αλλά και της Κωπαΐδας, δεμένο με μύθους και θρύλους αιώνων, ήταν το λεγόμενο “θεριό του βάλτου”, λόγω του απόμακρου μουγκρίσματός του που δεν εντοπιζόταν εύκολα. Αργότερα οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι η φωνή αυτή προέρχεται από ένα υδρόβιο πτηνό τον »Ήταυρο». Πρόκειται για ένα είδος μικρού μοναχικού ερωδιού, σχετικά σπάνιου αλλά με μεγάλη εξάπλωση, που ζει, πετάει, τρέφεται, ζευγαρώνει και αναπαράγεται σε περιοχές με καλαμιώνες και υδρόβια βλάστηση. Το χαρακτηριστικό της φωνής του είναι οι κραυγές που μοιάζουν με το μουγκρητό του βοδιού, τις βραδινές ώρες και μάλιστα την περίοδο της Άνοιξης, τότε που κλωσσά τα αυγά του. Η φωνή του, αλλά και ο βιότοπός του αποτέλεσαν την βάση για τις ονομασίες που του έχουν αποδοθεί. Το άλλο του όνομα είναι το ηχομομιτικό “Τρανομουγκάνα’’, από τη φωνή του, η οποία μοιάζει με μουγκανητό και ακούγεται δυνατά και μακριά. Οι Λατινική του ονομασία είναι Butaurus stellaris από το butor, δηλαδή βούταυρος των Γάλλων (bos + Taurus). Οι Γερμανοί το ονομάζουν Rohrbruller (μυκητής των καλαμιώνων), Moorochse (βόδι των ελών), Riedochse (βόδι των καλαμιώνων) κ.α. Λίγο πριν από την αποξήρανση της λίμνης Κάρλας, το 1960, έγινε η μεγαλύτερη ελληνική καταμέτρηση παρυδάτιων πτηνών. Είχαν καταγραφεί 143 είδη πουλιών, από τα οποία τουλάχιστον 55 θεωρούνται σήμερα προστατευόμενα. Ο Ήταυρος, ο πραγματικός Ήταυρος, σύμφωνα με στοιχεία του επιστήμονα Θεολόγου Παρδαλίδη, είναι ένας ερωδιός (μήκους 69-81 εκατοστά), με χοντρό λαιμό και με κοντά πόδια, που τού δίνουν ένα παράξενο περπάτημα, καθώς οι πατούσες του σέρνονται πίσω από το σώμα του. Έχει καστανό φτέρωμα, με αποχρώσεις καφέ, έως πυρόξανθο και με μαύρες ρίγες στη ράχη και τις φτερούγες. Χαρακτηριστική είναι η στάση που παίρνει όταν κινδυνεύει. Παραμένει ακίνητος, με ανασηκωμένο το ράμφος του, δίνοντας την εντύπωση μικρού πασσάλου. Η στάση του αυτή δημιουργεί μια πολύ πετυχημένη παραλλαγή ανάμεσα στα καλάμια, όπου διακρίνεται με δυσκολία. Η φωνή του είναι βραχνή και ακούγεται το χάραμα ή το σούρουπο. Είναι χαμηλόσυχνη και για αυτό ακούγεται σε απόσταση 5 χιλιομέτρων. Εκπνέει σαν απόμακρη κόρνα πλοίου και τροφοδοτεί θρύλους και παραμύθια. Σήμερα, το “τέρας” της λίμνης αντιμετωπίζει πρόβλημα εξαφάνισης στην Ευρώπη και για τον λόγο αυτό βρίσκεται υπό καθεστώς προστασίας. Έτσι, συμπεριλαμβάνεται στον κατάλογο των απειλούμενων σπονδυλόζωων της Ελλάδος. Ο γεωλόγος Σταύρος Γαρουφαλής τονίζει πως η επιστήμη της Γεωλογίας βεβαιώνει ότι, πραγματικά πριν από 12-15 χιλιάδες χρόνια, η Θεσσαλία ήταν λίμνη και μόνον περί το 8 ή 9.000 π.Χ. απέκτησε τη σημερινή γεωλογική μορφή. Στις αρχές της εποχής του Χαλκού η στάθμη της λίμνης ήταν κάτω από τα 50 μέτρα, ενώ στα τέλη της Μυκηναϊκής εποχής 64 περίπου μέτρα. Ο Πηνειός και οι υδάτινοι όγκοι, που κατέβαιναν από τα γύρω βουνά, ήταν και είναι η αιτία αυξομείωσης του βάθους της Κάρλας, που ήταν για τους κατοίκους της γύρω περιοχής πηγή ζωής, αλλά το ανεξήγητο μουγκρητό που έρχονταν απροειδοποίητα από τη μεριά της, έτρεφε μύθους και παραδόσεις. Για να δώσει κάποιος πειστική ερμηνεία για όλα αυτά, θα πρέπει να δεχθεί την εκδοχή της ύπαρξης ενός πλάσματος,ή την γεωλογική εκδοχή περί κινήσεως υδάτων και ρευμάτων αέρα στο υπέδαφος των λιμνών. Το να κρύβεται ένα ζώο σε απρόσιτα σημεία που επέλεξε σαν καταφύγιο στην διαρκώς αυξανόμενη ανθρώπινη επέκταση, μοιάζει, για τα απώτατα ιστορικά χρόνια απόλυτα λογικό. Η άποψη του Αριστοτέλη είναι ότι ο βόμβος ή το μούγκρισμα που προέρχεται από διάφορες υδάτινες συγκεντρώσεις (λίμνες, έλη), παράγεται στα στάσιμα σημεία των υδάτων, εκεί δηλαδή που το νερό εκβάλλει στη θάλασσα καθώς εκεί συμβαίνει εκτόνωση συσσωρευμένου αέρα σε υπόγειες σήραγγες. Έρευνες με μηχανήματα ανίχνευσης μορφολογίας υπεδάφους των λιμνών, έδειξαν ότι σήραγγες και καταβόθρες, μπορούν να εγκλωβίσουν μεγάλες ποσότητες αέρα ανάλογα με το άδειασμα ή το γέμισμά τους με νερό, απόρροια των κλιματολογικών συνθηκών (στη μετάβαση από ξηρασία σε πλημμύρες και αντίστροφα). Ίσως η ύπαρξη αυτών των υπόγειων μορφολογικών σχηματισμών αποτελεί την εξήγηση του φαινομένου.

Botaurusstellaris16

Η ΜΥΘΙΚΗ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΣ: Η Κάρλα ήταν λίμνη συνδεδεμένη στην Αρχαιότητα με τον Φοίβο Απόλλωνα, το θεό του φωτός, συνεχιστή της πρωτογονοκής λατρείας του Ήλιου, ενος θεού που συνδέεται με τον Ήταυρο, με τη μορφή του ερωδιού, του λεγόμενου Ήταυρου Αστερία ή Βούταυρου αστεροσκόπου, που κρώζει το χάραμα και το σούρουπο με φωνή που ακούγεται χιλιόμετρα μακριά. Η “θεϊκή” καταγωγή, οσο και η φωτεινότητα της Κάρλας μαρτυρούνται από το αρχαίο όνομά της, Βοιβηΐς, το προερχόμενο από το “Βοίβη-Φοίβη”, τη γιαγιά του Απόλλωνα που σημαίνει “λαμπερή”, αλλά κι από το μύθο του ίδιου του θεού Απόλλωνα που για σειρά ετών έβοσκε στην ευρύτερη περιοχή της Κάρλας τα κοπάδια του βασιλιά των γειτονικών Φερών, του Αδμήτου. Αγαπημένη περιοχή, λοιπόν, για τον Απόλλωνα η Κάρλα και πίσω απ’ τους μύθους αντιλαμβανόμαστε πως ο ζωοδότης Ήλιος χάριζε το φως του κάνοντας γόνιμη την περιοχή της Κάρλας, μια λίμνη που για αιώνες αποτέλεσε ένα θαυμάσιο υγρότοπο με καλαμιώνες, αβαθή νερά και γενικά ιδανικές συνθήκες για τη διαβίωση και αναπαραγωγή πτηνών, μεταξύ αυτών και του Ηταύρου Αστερία. Ο θεός Απόλλων γεννήθηκε στη Δήλο που παλαιότερα λεγόταν Αστερία ή Ωρτυγία, δηλαδή χώρα της όρτυγος, του πτηνού η εμφάνιση του οποίου αναγγέλλει την ανατολή της μέρας. Έτσι, οι λέξεις Δήλος-Αστερία-Ωρτυγία δηλώνουν την ιδέα της Ανατολής, της έλευσης του ήλιου, αλλά και τη γέννηση του Απόλλωνα. Φαίνεται πιθανό, πως ο Ήταυρος, στη συνείδηση του απλού κόσμου της Αρχαιότητας, πέρασε ως ο ταύρος του Ήλιου, ή του Απόλλωνα. Έτσι, φαίνεται πως το “στοιχειό” της λίμνης δεν προκαλούσε το κακό, αλλά ήταν ο προστάτης, που προειδοποιούσε για επικείμενες συμφορές, καλώντας τους ανθρώπους να προετοιμαστούν.

ΕΠΙΛΟΓΙΚΑ: Στην εποχή μας, που η επιστημονική γνώση μας απομακρύνει από θρύλους, όχι η φωνή του Ηταύρου, αλλά η … απουσία της φωνής του πρέπει να μας τρομάζει, γιατί η απουσία αυτών των μουγκρητών δηλώνει την απουσία υπόγειων νερών και την απουσία υγροτόπων πλούσιων σε χλωρίδα και πανίδα.

Konstantinosa.oikonomou@gmail.com www.scribd.com/oikonomoukon

ΕΝΤΥΠΗ LARISSANET

Επιστροφή επάνω