Αρχική » Άρθρα » Η Διοτίμα (ένας πλατωνικός μύθος)*

Η Διοτίμα (ένας πλατωνικός μύθος)*

Η Διοτίμα (ένας πλατωνικός μύθος)*

* Από τον Κωνσταντίνο Αθ. Οικονόμου, δάσκαλο, συγγραφέα

ΓΕΝΙΚΑ: Ο μύθος της Διοτίμας είναι ένας από τους δύο ερωτικούς μύθους του Πλάτωνα. Η Διοτίμα φέρεται, κατά μία εκδοχή, ως ιστορικό πρόσωπο που έζησε στο β” μισό του 5ου αι. π.Χ. και συγκαταλέγεται, μαζί με τους Πυθαγόρα, Σωκράτη, Ιπποκράτη και Πλάτωνα, στους μεγάλους κλασσικούς δασκάλους του αρχαίου ελληνικού κόσμου. Φέρεται σαν ιέρεια στην Μαντινεία και Πυθαγόρεια φιλόσοφος. Η κύρια αναφορά και η φιλοσοφική φυσιογνωμία της Διοτίμας βρίσκεται στο λόγο του Σωκράτη στο “Συμπόσιο” ή «περί Έρωτος» του Πλάτωνα, όπου εμφανίζεται σαν μια σημαντική προσωπικότητα. Στο ίδιο έργο ο Σωκράτης αναφέρεται σ’αυτήν ως δασκάλα του, λέγοντας ότι ήταν ιέρεια στην Μαντίνεια και ότι τελούσε τον καθαρμό των Αθηναίων μετά το λοιμό του 429 π. Χ. Ο Σωκράτης δηλώνει ότι οφείλει σ” αυτήν ακριβώς τις απόψεις του για τον έρωτα, ως πόθο και κίνητρο για το ωραίο και αληθινό. Σε ένα μεγάλο μέρος ο λόγος του είναι η αφήγηση του διαλόγου περί Έρωτος που είχε με αυτήν. Ουσιαστικά πρόκειται για το λόγο και τη διδασκαλία της ίδιας της Διοτίμας. Το διάλογο αυτό ο Σωκράτης τον μεταφέρει στους φίλους του, διδάσκοντας ό,τι ο ίδιος είχε προηγουμένως μάθει για τον Έρωτα από αυτήν. Πιθανότατα, η Διοτίμα ήταν μυθικό πρόσωπο, που το όνομά της είναι σήμερα δηλωτικό φιλοσοφικών, επιστημονικών και κοινωνικών αναζητήσεων σε παγκόσμια κλίμακα [τις δεκαετίες 1970-90 ήταν το όνομα ελληνικού φιλοσοφικού περιοδικού, ενώ σήμερα περιοδικό που εκδίδεται στην Τρίπολη της Αρκαδίας και αναφέρεται σε ιστορικά, φιλοσοφικά, επιστημονικά, καλλιτεχνικά και εκπαιδευτικά ζητήματα]. Το όνομα Διοτίμα είναι επίσης δηλωτικό δράσεων για την ισότητα ανδρών και γυναικών κι αυτό γιατί η Διοτίμα είναι η μόνη γυναίκα που αναφέρεται στο ανδροκρατούμενο “Συμπόσιο”.

Simmler-DeotymaΤΟ ΠΛΑΤΩΝΙΚΟ ΚΕΙΜΕΝΟ: Στην αρχή ομιλεί η Διοτίμα λέγοντας στο Σωκράτη που την επισκέφθηκε στη Μαντίνεια ότι ο Έρως είναι παιδί του Πόρου και της Πενίας. Έπειτα του λέει κατά λέξη: “Την ώρα λοιπόν που γεννήθηκε η Αφροδίτη, είχαν τραπέζι οι Θεοί και οι άλλοι και ο γιος της Μήτιδος, ο Πόρος [πλούτος]. Όταν πια αποδείπνησαν, καθώς δα ἠτανε συμπόσιο, ήλθε για να επαιτήσει η Πενία και έστεκε στις θύρες. Ο Πόρος τότε μεθυσμένος από το νέκταρ, γιατί κρασί δεν ύπαρχε ακόμη, μπήκε στον κήπο του Διός, βαρύς-βαρύς και αποκοιμήθηκε. Η Πενία λοιπόν έχοντας στο νου της, εξαιτίας που ήταν άπορη, να κάμει παιδί με τον Πόρο, ξαπλώνεται κοντά του και συνέλαβε τον Έρωτα. Για τούτο έγινε και της Αφροδίτης συνοδός και δούλος, γιατί γεννήθηκε στα γενέθλια εκείνης και ακόμα γιατί από φυσικού του είναι εραστής της ομορφιάς [ο Έρως] και η Αφροδίτη είναι όμορφη. Επειδή λοιπόν είναι του Πόρου και της Πενίας γιος ο Έρως, βρίσκεται σ΄αυτήν εδώ την κατάσταση. Και πρώτα-πρώτα είναι πάντα φτωχός και κάθε άλλο παρά απαλός και τρυφερός, όπως νομίζουν οι πολλοί, αλλά σκληρός και ακατάστατος και ανυπόδητος και άστεγος, πλαγιάζει πάντα χάμω και χωρίς στρώμα, κοιμάται στο ύπαιθρο, στις θύρες και στους δρόμους, έχοντας της μητέρας του τη φύση, πάντα με τη φτώχεια σύντροφος. Και, κατά τον πατέρα του, είναι επίβουλος στους όμορφους και στους καλούς, όντας ανδρείος και φιλοκίνδυνος και σφριγηλός, δεινός κυνηγός, πάντα πλέκοντας κάποια σχέδια κι επιθυμητής της φρόνησης και είναι άξιος και να εύρει φιλοσοφώντας σ΄ όλη του τη ζωή, δυνατός γοητευτής και φαρμακευτής και σοφιστής. Και ούτε σαν αθάνατος είναι από τη φύση του ούτε σαν θνητός, αλλά μέσα στην ίδια ημέρα πότε ανθίζει και ζει, όταν εύρη αφθονία, πότε πάλιν πεθαίνει και πάλιν ξαναγεννιέται, γιατί το έχει από τη φύση τού πατέρα του. Και ό,τι κερδίζει πάντα το χάνει έτσι που μήτε άπορος είναι ποτέ ο Έρως, μήτε πλούσιος. Και πάλιν είναι ανάμεσα στη σοφία και στην αμάθεια”!

Ο ΜΥΘΟΣ ΟΜΟΖΥΓΟΣ, ΜΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΖΥΓΟΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ: Ο φιλοσοφικός λόγος του Σωκράτη, έπειτα από τη μακρινή του “πορεία” είναι σαν να έχει ανάγκη από το μύθο για να δώσει μια είτε συγκεκριμένη είτε παραβολική μορφή σε κάτι, που μάταια προσπαθούσε να εικονίσει ζωντανά. Έτσι, λοιπόν, ο Μύθος παίρνει πάνω του αυτό το έργο, μιας και είναι ακατόρθωτο από το λόγο που δεν μπορεί να αποπερατώσει με το δικό του τρόπο το διάλογο, αφού ο λόγος δεν έχει ποτέ τέλος. “Η ακολουθία του λόγου προχωρεί από το ένα αίτιο στο άλλο, από τη μια υπόθεση στην άλλη ως που φθάνει στην πρώτη αρχή, στο ανυπόθετο. Το ανυπόθετο όμως τούτο η λογική ερμηνεία δεν μπορεί ποτέ να το φανερώσει, γιατἰ στην ουσία του είναι άφατο1”. Πάντα τον πλατωνικό μύθο τον συναντάμε ή στη μέση ή στο τέλος του διαλόγου, ποτέ όμως εκεί που η διαλεκτική δεν έχει ακόμα αρχίσει. Ο φιλοσοφικός μύθος έρχεται ουσιαστικά, όπως εδώ ο μύθος της Διοτίμας, να ερμηνεύσει το ανερμήνευτο, να εικονίσει το αζωγράφητο και να δώσει χρόνική ταυτότητα στο άχρονο, να ιστορήσει το ανιστόρητο και να δώσει χρονική ταυτότητα στο άχρονο.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ: Soren Kiergegaard, Η έννοια της ειρωνίας ως διδακτορική διατριβή, Κοπεγχάγη 1841, ελληνική έκδοση Γεράσιμου Αναγνωστίδη. Πλάτων «Μύθοι», Εισαγωγή, μετάφραση, σχόλια Ηλίας Σπυρόπουλος, Εκδ. Ζήτρος, 2003.

ΕΝΤΥΠΗ LARISSANET

Επιστροφή επάνω