Αρχική » Απόψεις » Γουλούλης Σ. » Τρίχες. Toυ Σταύρου Γουλούλη

Τρίχες. Toυ Σταύρου Γουλούλη

Τρίχες. Toυ Σταύρου Γουλούλη

Ανοίγει το Τριώδιο, κάποιοι λίγοι μασκαρεύονται, αλλά εμείς θα δούμε τι λένε τα γραμμένα για το πρώτο φυσικό ένδυμα του ανθρώπου, το τρίχωμα. Σήμερα ο καθένας δημιουργεί τον τύπο του, δεν υπάρχει ομοιότητα στην κόμη, στην εμφάνιση, ούτε η μόδα πια επιβάλλει στην πλειοψηφία των ανθρώπων απόλυτη υπακοή. Άμα θέλει κανείς φοράει και περούκα (φενάκη). Κάποτε οι άνδρες άφηναν αναπτυγμένη την κόμη ή είχαν εκείνες τις αντιαισθητικές φαβορίτες που μάλλον ταιριάζουν με φαρδιά ρούχα, σμόκιν… Τώρα μάλλον προτιμούν το κουρεμένο μαλλί και ξύρισμα. Ποιος έχει χρόνο για τρίχες!
Πάντως ο 20ός αιώνας χαρακτηρίζεται από το λεγόμενο αμερικάνικο κούρεμα -ένα εξαγώγιμο προϊόν του πολιτισμού της καθημερινότητάς των, όπως το μπλου-τζιν, η λεκάνη αποχωρητηρίου, κτλ. Ο μέσος γιάπης είχε κουρεμένο μαλλί, καθαρόν αυχένα και ελεύθερα αυτιά. Φαβορίτα κομμένη στο ύψος του μάγουλου. Ξύρισμα άψογο, ούτε μουστάκι που αγαπούν οι παραδοσιακοί ούτε μούσι που θέλουν οι διανοούμενοι. Τα αμερικανάκια έχουν προφίλ καλού επαγγελματία, στρωμένα στη δουλειά. Κανείς δεν φτάνει τον ρυθμό τους.
Μία απορία. Γιατί οι γυναίκες έχουν γούστο στο μακρύ μαλλί; Είναι διαπιστωμένο από την βαθειά Αρχαιότητα. Απάντηση μπορεί να λάβει κανείς αν ζυγίσει το γυναικείο σώμα έναντι του ανδρικού. Υστερεί λίγο στο μέγεθος, έχει μικρότερο πηγούνι, κεφάλι, αφού η φύση τις προορίζει να έχουν πιο απαιτητικό εσωτερικό ρόλο, όπερ απαιτεί πιο ισχυρό νευρικό σύστημα. Επομένως το μαλλί είναι υποκατάστατο, ενισχυτικό της σωματικότητας, δίνει λίγο περισσότερο όγκο κεφαλής. Επίσης, η γυναίκα έχει υπόταση, κρυώνει πιο πολύ, το μαλλί τη θερμαίνει όσο νάναι, ιδίως στον ευάλωτο αυχένα. Η γυναίκα προσέχει εαυτήν. Έχει μεγάλο έργο μπροστά της.
Οι άνδρες αντίθετα είναι πιο κινητικοί, ως πλέον μυώδεις, ιδρώνουν πιο πολύ, μυρίζουν, άρα για λόγους καθαριότητας πρέπει να κόβουν τα μαλλιά όσο γίνεται. Οι αστοί ξυρίζουν ακόμη και τη γενειάδα, πράγμα που έκαναν μόδα οι Ρωμαίοι.
Ιδιαίτερη τάση για διατήρηση τριχωτού της κεφαλής έχουν οι έφηβοι. Οι ψυχολόγοι λένε ότι δεν είναι έτοιμοι άνδρες στον κοινωνικό τους ρόλο. Έχουν κάτι από τη γυναίκα, δηλαδή το μητρικό πρότυπο, με το οποίο καλύπτονται επίσης περίπου ως δεκαπέντε ετών. Το οριστικό ξύρισμα ή κοπή του τριχωτού της κεφαλής στην Αρχαία Αθήνα γινόταν σε ηλικία δεκαοκτώ ετών, όταν οι νέοι παρουσιάζονταν στην Εκκλησία του Δήμου, στην Πνύκα, γράφονταν στους καταλόγους και έδιναν τον περίφημο όρκο στο Ιερό της Αγλαύρου, κόρης του Κέκροπα που αυτοθυσιάσθηκε για να σωθεί η Αθήνα: «Ου καταισχυνώ όπλα τα ιερά…». Δεν υπήρχε λόγος πλέον να διατηρούν κόμη, αφού ως στρατιώτες δεν θα είχαν χρόνο να περιποιούνται τον εαυτό τους, όπως θα έκαναν οι γυναίκες στα σπίτια τους. Ούτε και στην υπόλοιπη πολιτική ζωή τους θα είχαν ενασχόληση με την κόμη τους, αλλά με τα κοινά.
Το κοινωνικό ένστικτο διαμορφώνει ανάλογη εμφάνιση που αρμόζει σε άνδρα ή γυναίκα. Τότε όμως, στην Αρχαία Αθήνα το φύλο ήταν κοινωνική υπόθεση, στην υπηρεσία της κοινωνικής ομάδας, της φυλής, του έθνους. Η γυναίκα, δηλαδή η κόρη, είχε ρόλο να φέρει νέα τέκνα για να συνεχισθεί η ζωή της φυλής, ο άνδρας είχε ρόλο να φυλάττει την πόλη, τα ιερά, τα εδάφη, τους ανθρώπους της. Το να ασχολείται με τρίχες λοιπόν ο Αθηναίος δεν ήταν ανδρικό. Αυτή η συνειδητοποίηση του φύλου μέσα από το τρίχωμα είναι απαραίτητη για να υπάρξει επιστροφή του άρρενος στο θήλυ, και να δημιουργηθεί οικογένεια, κοιτίδα της φυλής.
Ωστόσο σε άλλα πολιτιστικά πρότυπα η διατήρηση της κόμης στον άνδρα δεν συναντάει τέτοιον σκόπελο. Για ειδικούς λόγους μπορεί να τη διατηρήσει. Αυτό είναι η αφιέρωση σε ναό, δηλαδή στον Θεό της φυλής, όχι ακριβώς στη φυλή. Οι Εβραίοι Ναζιραίοι π.χ. ήταν αφιερωμένοι και διατηρούσαν κόμη. Γνωστή η περίπτωση του Σαμψών που ήταν ακαταμάχητος χάρη στα μακριά μαλλιά του. Το αποκάλυψε αφελώς στη Δαλιδά κι εκείνη το μαρτύρησε στη φυλή της. Τον κούρεψαν στον ύπνο κι έχασε τη δύναμή του. Πιθανόν η προέλευση τέτοιου εθίμου έχει να κάνει με την επιστροφή στη φύση, μακριά από την κοινωνία συνήθως, ζωή στην έρημο, σε απομόνωση. Εκεί ο αφιερωμένος δεν βλέπει ανθρώπου μάτι, επομένως γιατί να κουρεύεται; Θα ήταν εμπόδιο στην αφιέρωση.
Ομοίως στη χριστιανική ιεροσύνη και τον μοναχισμό η κόμη διατηρείται, επειδή κάποιος θεωρείται αφιερωμένος στον Θεό. Πλην όμως η χειροθεσία και χειροτονία νοούνται ως κουρά, κούρεμα, μιας τούφας μαλλιού. Αλλά και οι Ρωμαίοι (λεγόμενοι φραγκοπαπάδες) εφηύραν την παπαλήθρα, ξύριζαν μόνο το πάνω μέρος της κεφαλής, δημιουργώντας μια τεχνητή φαλακρίτσα για να φαίνονται μεγαλύτερης άρα πιο σεβαστής ηλικίας. Νομίζω το ίδιο έκαναν και οι Ιάπωνες σαμουράι.
Ας μην ψάχνουμε επομένως να βρούμε υπαρξιακή ιδεολογία σε θέματα που επιβάλλει η σωματική και κοινωνική ανάγκη του ανθρώπου. Κάτω από όρους το τρίχωμα της κεφαλής διατηρείται ή κόβεται, οπότε δημιουργείται ένας επιπλέον συμβολισμός. Το σύμβολο απλώς συμβάλει να κατανοηθεί μία αλήθεια. Δεν είναι αυτοσκοπός, οντολογία. Ακόμη και το γένειο και τα μαλλιά των δικών μας ιερέων. Οι Ρωμαίοι τα έκοβαν ανέκαθεν ως αστοί, οι δικοί μας ζούσαν στην καθ’ημάς Ανατολή.
Ο καθένας μπορεί να επιλέγει. Πάντα όμως προέχει η αισθητική και η αίσθηση προτεραιοτήτων. Ο κόσμος να χάνεται και η γριά να κτενίζεται;

Σταύρος Γουλούλης

ΕΝΤΥΠΗ LARISSANET

Επιστροφή επάνω