Αρχική » Απόψεις » Παπαθεοδώρου Ν. » O Χουρσίτ Πασάς στη Λάρισα. Του Νικολάου Παπαθεοδώρου
ΕΝ ΛΑΡΙΣΣΗ

O Χουρσίτ Πασάς στη Λάρισα. Του Νικολάου Παπαθεοδώρου

O Χουρσίτ Πασάς στη Λάρισα. Του Νικολάου Παπαθεοδώρου

Τμήμα από τον περίβολο του τάφου του Χουρσίτ πασά, με το άνοιγμά του πρόχειρα φραγμένο. Φωτογραφία του 1962, από το βιβλίο των Αβραμόπουλου – Βουτσιλά «Λάρισα», σελ. 53.

Μέχρι το 1990 περίπου διατηρούνταν στην περιοχή του Πέρα μαχαλά υπολείμματα του ταφικού μνημείου του Χουρσίτ πασά. Το μνημείο αυτό βρισκόταν στην αριστερή όχθη του Πηνειού, λίγα μέτρα αριστερά μετά την έξοδο από τη γέφυρα, εκεί όπου σήμερα ξεκινάει η οδός αρχιεπισκόπου Δωροθέου. Επειδή μεγάλο μέρος της δράσης του οθωμανού αυτού στρατιωτικού, καθώς και το μυστηριώδες τέλος του είχαν σχέση με την Λάρισα, στο σημερινό μας σημείωμα θα αναφερθούμε σε ορισμένα σημαντικά γεγονότα που έχουν σχέση με τον Χουρσίτ πασά που συνέβησαν στην πόλη μας κατά το 1822 και τα οποία είναι άγνωστα στο ευρύτερο κοινό.

Ο Χουρσίτ Μεχμέτ πασάς (; – 1822) γεννήθηκε στον Καύκασο από γονείς χριστιανούς Κιρκάσιους (Τσερκέζους) [1], λέγεται μάλιστα ότι ο πατέρας του ήταν ιερέας. Σε νεαρή ηλικία εξισλαμίστηκε, κατατάχθηκε στο σώμα των Γενιτσάρων, αποδείχθηκε ικανός στρατιωτικός, με τον καιρό απέκτησε την εύνοια του σουλτάνου Μαχμούτ Β” και έφθασε σε ανώτατα αξιώματα.

Το 1820 διορίσθηκε από τον σουλτάνο σερασκέρης, δηλαδή αρχηγός της εκστρατείας κατά του αποστάτη Αλή Πασά των Ιωαννίνων και τον Ιανουάριο του 1821 έφθασε στην Ήπειρο, προκειμένου να καταστείλει την ανταρσία του. Έναν χρόνο αργότερα, τον Ιανουάριο του 1822 κατόρθωσε να συλλάβει τον Αλή Πασά και να στείλει το κεφάλι του ως δώρο στον σουλτάνο. Όμως οι εχθροί και αντίζηλοί του τον διέβαλαν στους αξιωματούχους του παλατιού ότι οικειοποιήθηκε μεγάλο μέρος της αμύθητης περιουσίας του Αλή Πασά και η Υψηλή Πύλη του ζήτησε λεπτομερή λογοδοσία. Ο υπερήφανος στρατάρχης φαίνεται ότι θίχτηκε από τη σουλτανική παραγγελία, δεν απάντησε και περιέπεσε σε δυσμένεια, με αποτέλεσμα να παραμείνει στη Λάρισα και να φροντίζει την τροφοδοσία του στρατού του Δράμαλη, ο οποίος κατά την εκστρατεία του στην Πελοπόννησο υπέστη στα Δερβενάκια τη γνωστή πανωλεθρία από τα ελληνικά επαναστατικά στρατεύματα.

Όταν έφθασαν στην Κωνσταντινούπολη οι δυσάρεστες ειδήσεις για την αποτυχία της εκστρατείας του Δράμαλη, απεσταλμένοι του σουλτάνου πήραν το δρόμο για τη Λάρισα με διαταγή να θανατώσουν τον Χουρσίτ πασά επειδή δεν βοήθησε την εκστρατεία του Δράμαλη. Το πληροφορήθηκε έγκαιρα αυτό ο ίδιος και σε συνδυασμό ίσως με μια απιστία της συζύγου του, στις 30 Νοεμβρίου 1822 ήπιε δηλητήριο και αυτοκτόνησε, προλαμβάνοντας έτσι την βέβαιη καταδικαστική απόφαση του σουλτάνου. Κηδεύθηκε στη Λάρισα με μεγάλες τιμές από τον στρατό και του οθωμανούς της πόλεως και σύμφωνα με τις οδηγίες που είχε αφήσει στους δικούς του ενόσω ζούσε. Ενταφιάσθηκε κοντά στη μεγάλη γέφυρα, στην περιοχή του Πέρα μαχαλά.

Εν τω μεταξύ στην πόλη για χρόνια επικρατούσε σαν μύθος η άποψη ότι ο Χουρσίτ πασάς κατά την τελετή της κηδείας του ήταν ακόμα ζωντανός, την παρακολούθησε προσωπικά και αμέσως μετά πήρε ένα δραστικό δηλητήριο και πέθανε ακαριαία.

Υπάρχει και μια άλλη εκδοχή την οποία αναφέρει ο ιστορικός της Λάρισας Επαμεινώνδας Φαρμακίδης[2], ότι ο Χουρσίτ πασάς δεν αυτοκτόνησε, αλλά αποκεφαλίσθηκε στους στρατώνες της Λάρισας από Οθωμανούς στρατιώτες έπειτα από διαταγή του σουλτάνου. Πάντως οι ιστορικές πηγές της Τουρκίας αναφέρουν ότι ο θάνατος του Χουρσίτ πασά οφειλόταν σε παθολογικά αίτια, λόγω επιβάρυνσης της υγείας του από τα διατρέξαντα γεγονότα. Λίγες ημέρες μετά τον θάνατο, την κηδεία και τον ενταφιασμό του, απεσταλμένοι του σουλτάνου κατέφθασαν στη Λάρισα, ξέθαψαν το πτώμα, απέκοψαν το κεφάλι του, το τοποθέτησαν σε αργυρή λεκάνη και το μετέφεραν στα ανάκτορα του σουλτάνου στην Κωνσταντινούπολη[3].

Μετά τον θάνατό του το 1822 κατασκευάσθηκε από του οθωμανούς της Λάρισας το ταφικό του μνημείο, ένα είδος μαυσωλείου, στο τόπο του ενταφιασμού του, ο οποίος ήταν μεμονωμένος και δεν βρισκόταν μέσα σε κάποιο μουσουλμανικό νεκροταφείο. Το μνημείο αυτό σύμφωνα με όλες τις ενδείξεις ήταν ένας επιμελημένος οθωμανικός τάφος σε μορφή σαρκοφάγου. Προς το μέρος που έπρεπε να βρισκόταν η αποτμηθείσα κεφαλή του νεκρού υπήρχε μια ψηλή μαρμάρινη στήλη στην οποία ήταν σκαλισμένο ένα μεγάλο σε έκταση επίγραμμα, το οποίο εγκωμίαζε τον νεκρό[4]. Ο τάφος περιβαλλόταν από ψηλό τοίχο με μεγάλα ανοίγματα, φραγμένα με μεταλλικά κιγκλιδώματα. Για ένα διάστημα καθώς τα χρόνια περνούσαν ο τάφος του είχε τελείως ξεχασθεί, ιδίως μετά την απελευθέρωση της Λάρισας, όταν ο χώρος περιήλθε σε Έλληνα ιδιώτη.

Το 1891, εβδομήντα χρόνια περίπου μετά την κατασκευή του , ανακαλύφθηκε τυχαία και ταυτοποιήθηκε ο τάφος του Χουρσίτ πασά στον Πέρα μαχαλά, από τον Κων. Λιβανό, ο οποίος ήταν ο επίσημος διερμηνέας της τουρκικής γλώσσας στα ελληνικά δικαστήρια. Σε άρθρο του σε τοπική εφημερίδα περιέγραψε την κατάσταση στην οποία βρήκε τον τάφο του και συγχρόνως μετέφρασε και το μακροσκελές επίγραμμα στην ελληνική γλώσσα[5].

Έκτοτε στους περίοικους ήταν γνωστός ως «τάφος του πασά» και μέχρι το 1940 διατηρείτο σε σχετικά καλή κατάσταση. Μεταπολεμικά από αδιαφορία και σύληση του οικοδομικού του υλικού, άρχισε σιγά-σιγά να καταστρέφεται. Πάντως μέχρι το 1962, χρονολογία όπου τοποθετείται η δημοσιευόμενη φωτογραφία, μπορούσε κανείς να διακρίνει καθαρά τμήματα του τάφου του στην αυλή του σπιτιού του Ανδρέα Αλιαπούλιου[6]. Σήμερα, έπειτα από τις σύγχρονες ανοικοδομήσεις στην περιοχή, δεν έχει παραμείνει τίποτα που να τον θυμίζει.

Χουρσίτ Πασάς—————————————————

[1]. Κιρκάσιοι ονομάζονταν οι κάτοικοι του Βορείου Καυκάσου, οι περισσότεροι από τους οποίους βρίσκονται σήμερα διεσπαρμένοι σε όλο τον κόσμο, ύστερα από την τσαρική στρατιωτική εκστρατεία του 19ου αιώνα. Κιρκάσιοι (στην Ελλάδα τους λέγαμε και Τσερκέζους) κατέφυγαν και στον ελληνικό χώρο. Μάλιστα ανιχνεύονται ορισμένες οικογένειες και στη Λάρισα, οι οποίες όμως εγκατέλειψαν την πόλη μαζί με πολλούς Τούρκους, μετά την ενσωμάτωση της Θεσσαλίας το 1881.

[2]. Φαρμακίδης Επαμεινώνδας, Η Λάρισα, από των Μυθολογικών χρόνων μέχρι της προσαρτήσεως αυτής με τη Ελλάδα (1881), Βόλος (1926) σελ. 225-226.

[3]. Αβραμόπουλος Μιχαήλ – Βουτσιλάς Βασίλειος, Λάρισα, Αύγουστος 1962, σελ.53.

[4]. Θεόδωρος Παλιούγκας, Η Λάρισα κατά την Τουρκοκρατία (1423-1881), τόμ. Β΄, Κατερίνη (2007) σελ. 580-586.

[5]. Λιβανός Κ., Ο τάφος του Χουρσίδ Πασσά, εφ. «Σάλπιγξ», Λάρισα, φύλλο της 14ης Φεβρουαρίου 1891. Για την ανακάλυψή του γράφει στην εφημερίδα ο Κ. Λιβανός: «Τον τάφον του Χουρσίδ, ένθα το ακέφαλον σώμα του αναπαύεται και τον οποίον τυχέως εύρον ημέραν τινα περιπατών επί των οχθών του Πηνειού, κείται επί της αριστεράς όχθης του ποταμού τούτου, ολίγα βήματα αριστερά της γεφύρας, εντός επίτηδες περιτοιχισμένου ασφαλώς περιβόλου με παράθυρα, δια σιδηρών κιγκλίδων… Τελευταίον ήρχισε να καταστρέφηται ο τάφος, όστις κατ’ εμέ έχει πολλήν την αξίαν δια τον περιηγητήν και εν γένει τον φιλίστορα, θα καταστή δε μεγαλειτέρα η αξία του δια της παρελεύσεως του χρόνου».

[6]. Αβραμόπουλος Μιχαήλ – Βουτσιλάς Βασίλειος, ό. π., σελ. 53

ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΑΘ. ΠΑΠΑΘΕΟΔΩΡΟΥ

nikapap@hotmail.com

ΕΝΤΥΠΗ LARISSANET

Επιστροφή επάνω