Απόψεις » Γουλούλης Σ. » Το κέντρο και οι πλατείες της Λάρισας. του Σταύρου Γουλούλη

Το κέντρο και οι πλατείες της Λάρισας. του Σταύρου Γουλούλη

Το κέντρο  και οι πλατείες της Λάρισας. του Σταύρου Γουλούλη

31.Οκτ. Παγκόσμια Ημέρα Πόλεων. Στον ελλαδικό χώρο -και παντού- όλοι οι δρόμοι οδηγούν στο κέντρο της πόλεως. Δεν έχει σημασία πως, μέσω τεθλασμένων οδών ή όχι. Το κέντρο είναι η εντελέχεια (σκοπός) μιας κοινωνίας. Οι κάτοικοι της πόλης στο κέντρο προστρέχουν, να ανακαλύψουν, να ανανεωθούν. «Αληθεύειν το κοινωνείν». Ο Έλληνας αν είναι έξυπνος, είναι γιατί μαθαίνει ακόπως στο πάρε-δώσε…
Βέβαια οι Νεοέλληνες εδώ τα έκαναν θάλασσα. Αντί η πολεοδομία τους να ανοίγει το μυαλό κατοίκων – επισκεπτών, το ανακατεύει. Το μπέρδεμα, απότοκο του τρόπου άσκησης πολιτικής ζωής, γεννά ταυτόχρονα νέο ανακάτεμα, στη ζωή. Ένας βασικός λόγος είναι ότι η απότομη μεταπολεμική αστυφιλία στηρίχθηκε στο προϋπάρχον οθωμανικό πολεοδομικό σύστημα, αν και μετά τη δημιουργία του νεοελληνικού κράτους έγιναν προσπάθειες να εξευρωπαϊσθεί, αλλά όχι σε όλον τον αστικό κάναβο. Όμως η λαίλαπα του μεταπολεμικού πολεοδομικού τουρλού απέδειξε ανυπαρξία κράτους, δηλαδή πολιτικής βουλήσεως. Το ζήτημα πήραν στα χέρια τους ιδιώτες να το ρυθμίσουν μόνοι τους στις εκτός σχεδίου πόλεως περιοχές, οπότε κυριάρχησαν τα συμφέροντα όπως τα καταλάβαιναν καιροσκόποι, ομφαλοσκόποι, χωραφάδες…
Πάντα η ελληνική πόλη ήταν τέτοια. Ακόμη και η αρχαία Αθήνα. Ωστόσο υπήρξαν προσπάθειες να ορισθεί η πόλη σε μία μορφή ιδανική (πλατωνική κυκλική πόλη) ή και συγκροτημένη πολεοδομική μορφή (ιπποδάμειο σύστημα, τετράγωνο, κάθετα διασταυρούμενοι οδικοί άξονες, βλ. Πειραιεύς, Μίλητος, κοκ). Τα δύο συστήματα ουσιαστικά οδηγούν στο κέντρο, με διασταύρωση ακτίνων ή δύο κάθετα τεμνομένων οδών. Και τα δύο έχουν ρίζες στην Ανατολή.
Ο Πλάτων προτιμά το κυκλικό σύστημα που εφαρμόζεται και στο αρχαίο θέατρο, όπου όλοι οι πολίτες έχουν ίσες ευκαιρίες πρόσβασης στο κέντρο, το σημείο (οπτικής;) σύγκλισης της κοινότητας, όπου συντελείται η ολοκλήρωση της, η συμμετοχή στα κοινά, οι κοινές γιορτές, ο κοινός διάλογος (συνέλευση), οι κοινές αποφάσεις. Θεωρεί ακόμη ότι οι πολίτες μπορούν να έχουν πάλι σε κύκλο γύρω από την πόλη τις ιδιοκτησίες τους, τα χωράφια, για να έχουν πάλι από κοινό σημείο την έξοδο προς τη φύση, την εργασία στη φύση, και την επιστροφή στην πόλη. Το Ιπποδάμειο σύστημα ουσιαστικά στηρίζεται σε μία βασική αρχή του προσανατολισμού των ινδοευρωπαϊκών λαών προς τον πολικό αστέρα, τον Βορρά. Όταν η Ελλάδα κατελήφθη από τους Ρωμαίους, κυριάρχησε παντού το σύστημα των δύο καθέτως εφαρμοσμένων οδών, των λεγομένων Cardo (B-N) και Decumanus (Α-Δ). Είχε εφαρμογή, εκτός από τα ρωμαϊκά στρατόπεδα -μερικά έγιναν πόλεις-, σε νέα τμήματα πόλεων ή νέες πόλεις. [Διευκρίνιση: η κυριαρχία του ιπποδάμειου συστήματος στην Αρχαιότητα και Σύγχρονη εποχή οφείλεται σε διαφορετικούς λόγους: Οι Αρχαίοι (οι μάζες) δεν είχαν αξιόλογη προσωπική ζωή, οι δε Νέοι (Βόρειοι λαοί) την υπέταξαν/ισορρόπησαν στην Ανάγκη, επιβίωση καπιταλισμού, ιδιωτών ή κράτους…]
Στη Λάρισα υπήρξε εφαρμογή και των δύο συστημάτων. Η πόλη απλώνεται ακτινωτά σε ένα ημικύκλιο βλέποντας προς νότον, στον ήλιο, όπου βλέπει και το αρχαίο θέατρο. Ομοίως οι C-D, εντοπίζονται στη διασταύρωση Κύπρου (D) και Ερμού (C). Στην αρχαία Θεσσαλία το κέντρο των πόλεων ήταν η αγορά των ελευθέρων πολιτών, γιατί υπήρχε και η εμπορική αγορά. Ουσιαστικά υπήρχαν δύο κέντρα. Στην τουρκοκρατία υπήρχαν πολλές αγορές. Π.χ. Λάρισα: μπεζεστένι (σκεπαστή αγορά, για υφάσματα και πολύτιμα), σιταγορά (για τα τρόφιμα), ζωαγορά (γομαροπάζαρο) κ.α. Στη νεώτερη εποχή η αγορά τροφίμων-φρούτων-λαχανικών υπήρχε στην λεγόμενη παλαιά Τετάρτη (sic: πλατεία Λαμπρούλη), ενώ η εμπορική έπιασε όλο το κέντρο της πόλεως, περισσότερο τα περιβαλλόμενα καταστήματα από τις οδούς Βενιζέλου (Μακεδονίας), Κύπρου (Μεγάλη οδός) κτλ. Αργότερα, δεκαετία ’80 οι λαϊκές αγορές μοιράσθηκαν στις συνοικίες.
Πάνω στο ιστορικό κέντρο της νεώτερης Λάρισας -στην ουσία βυζαντινό/οθωμανικό- ήλθε και επικάθησε η νεοελληνική Λάρισα (1881 κ.ε.) και αυτήν ήλθε και τη βούλιαξε η μεταπολεμική τσιμεντένια πόλη. Χωρίς αρχή, χωρίς σύστημα. Έτσι το ιστορικό κέντρο καταστράφηκε, ανυψώθηκε με πολυκατοικίες αστών, μη συγκοινωνούντα συγκροτήματα, χωρίς σημείον αναφοράς, ανθρώπων αγνώστων μεταξύ τους. Στο κυρίαρχο μεταπρατικό σύστημα μία μεγάλη κοινωνική ομάδα, δυσανάλογη με τον πληθυσμό, ασκεί εμπόριο, εφαρμόζοντας νόμους της αγοράς και στην πολεοδομία. Η ομάδα αυτή ουσιαστικά τελείωσε ή έστω συρρικνώθηκε στην εποχή μας, όπου πλείστα μαγαζιά κλείνουν.
Οι πλατείες της Λάρισας ορίζουν τις μικρότερες πόλεις (συνοικίες) και είναι απλωμένες παντού. Προέκυψαν, χωρίς πάντα το ίδιο σημείον αναφοράς, π.χ. τους ενοριακούς ναούς. Πολλές πλατείες φέρουν ονόματα δημάρχων, εκπροσώπων του μεταπρατισμού της πόλης. Ιδιαίτερα η ονομασία των πλατειών έλαβε κορεσμό με τον τελευταίο 15ετή δήμαρχο, σαν να μας λέει (;) «η επόμενη πλατεία θα είναι στο όνομά μου!». Είναι η λογική του Σωτήρα, που εφαρμόσθηκε κυρίως μετά το 1945 στην Ελλάδα [στην οποία ρέπουν τα Δεξιάς Λογικής κόμματα γι’αυτό διαλύονται]. Θα μπορούσαν να υπάρχουν ονόματα: Ομονοίας, Δημοκρατίας, Ειρήνης, Φιλίας, Συνεργασίας, κ.ο.κ., ή έστω με ιστορικούς προσδιορισμούς κατά συνοικίες. Ο αστικός καθωσπρεπισμός έφαγε την παράδοση: καταργήθηκαν παλαιά ονόματα οδών, συνοικιών (Ταμπάκικα, Σουφλάρια, Πέρα Μαχαλάς (Πέρα: βυζαντινό όνομα).
Το ίδιο ισχύει με τα πολιτιστικά κέντρα της Λάρισας, που είναι σκορπισμένα παντού. Γι’αυτό και χάσκουν ξεκρέμαστα, χωρίς τόσους επισκέπτες, όσο θα έπρεπε για μια μεγάλη πόλη, χωρίς έντονη παρουσία, με δυσβάσταχτα λειτουργικά έξοδα να τρέχουν. Φυσικά η Λάρισα, οικονομικό κέντρο της Θεσσαλίας, ουδέποτε έγινε αναλόγως κέντρο για πολιτιστική φιλοξενία, δημιουργία. Αντίθετα, πολυ-φυλετική όπως είναι, υπήρξε ευάλωτη στον καιροσκοπισμό, τον λαϊκισμό των ‘σωτήρων’ της.

ΕΝΤΥΠΗ LARISSANET

 

Διαβάστε επίσης: