Απόψεις » Γουλούλης Σ. » Aναστημένος Βασιλιάς! Του Σταύρου Γουλούλη

Aναστημένος Βασιλιάς! Του Σταύρου Γουλούλη

Aναστημένος Βασιλιάς! Του Σταύρου Γουλούλη

Το άλλο το μάθατε; Ο αυτοκράτορας Ιωάννης Γ΄ Βατάτζης, αυτός είναι τελικά ο Mαρμαρωμένος βασιλιάς. Όχι ο ηρωϊκός Κωνσταντίνος Παλαιολόγος που ξέραμε, που ήταν και ‘Ουνίτης’ -πήγε με τους Καθολικούς δηλαδή- και πέθανε σαν σήμερα πριν 612 χρόνια. Αφού ήταν τέτοιος, βρήκανε άλλον. Ο Βατάτζης θα αναστηθεί, λέγεται, στους έσχατους καιρούς και θα διοικήσει όπως πρέπει τον χρηστό λαό. Αυτός είναι ο Μαρμαρωμένος βασιλιάς και ταυτόχρονα είναι ταυτισμένος με τον Ιωάννη, τον μελλοντικό ηγέτη των Εσχάτων με βάση κάποια βυζαντινά προγνωστικά. Συνωνυμία, αλλά ποιος ψάχνει περισσότερο τέτοια! Τι έσχατος βασιλέας «Ιωάννης ο Ενδεής», τι Ιωάννης Βατάτζης ο Ελεήμων, ίσως ο τελευταίος (έσχατος) Μεγάλος ηγέτης του Βυζαντίου! Κι ας λέει η Εκκλησία ότι ουδείς θνητός ανασταίνεται.

Πιθανόν τα περί αναστάσεως του Βατάτζη, αποτελούν παραλλαγή αυτών που λένε κάποια κείμενα ότι, όταν τα πράγματα δυσκόλεψαν στο Βυζάντιο, ο λαός πήγαιναν στο μέρος που ήταν θαμμένος, στη μονή Σωσάνδρων (περιοχή Σμύρνης), και του έλεγαν να αναστηθεί από τον τάφο του! [Όσο για τον μύθο του Μαρμαρωμένου βασιλιά, του Κωνσταντίνου Παλαιολόγου, παραβλέπω τυχόν λαϊκές καταβολές, αλλά απλοϊκά κρίνοντας μου φαίνεται ότι ‘μαρμάρωσε’ στην συνείδηση του λαού, του έστησαν δηλαδή συμβολικά τον μαρμάρινο ανδριάντα του. Ήρωας δεν ήταν;]

Είναι δύσκολο να υπάρξει μία αλληγορική ανάσταση του Βατάτζη, αυτού του άξιου ηγέτη, να επαναληφθεί από κάποιον άλλον το έργο του;

Τέτοιον ηγέτη θέλει η σημερινή δύσκολη πολιτική συγκυρία. Ηγέτη «Ενδεή», δηλαδή να ηγείται από αγάπη για τον λαό του κι όχι για το χρήμα, τη στείρα κενοδοξία. Σήμερα ελεημοσύνη και φιλανθρωπία είναι να βρεθεί ένας τρόπος που να αγκαλιάζει την αξιοπρέπεια όλων των πολιτών. Όχι στην κοινωνία του 1/3 των βολεμένων και των υπόλοιπων ως κούληδων.

Ο Ιωάννης Γ΄ Βατάτζης (1222-1254) ήταν γαμπρός του αυτοκράτορα Θεοδώρου Α΄ Λάσκαρι (1204-1222). Και οι δύο, πεθερός και γαμπρός κατάφεραν να αναστήσουν την αυτοκρατορία στη Νίκαια της Βιθυνίας (1204-1261). Δεν ήταν ιδιαίτερα μορφωμένος, αλλά άνθρωπος της πράξεως, ηγέτης συνετός, μετριόφρων. Κατέφερε να σταθεροποιήσει το κλυδωνιζόμενο κράτος, να περιορίσει τη λατινική Αυτοκρατορία, να επεκτείνει την κυριαρχία του στη Βαλκανική, να συμμαζέψει τον υπερφίαλο Μιχαήλ Β΄, δεσπότη της Ηπείρου που αμφισβητούσε σε τέτοιες τραγικές στιγμές την ενότητα του ελληνικού κόσμου, να εμπνεύσει σεβασμό στους επιθετικούς Σελτζούκους Τούρκους, τους αμφισβητούντες Βουλγάρους.

Είχε ένα θεμελιώδες ηγετικό χάρισμα, να είναι δίκαιος. Σε μία περίοδο φεουδαρχίας, όπου υπήρχε τάση οι ισχυροί, οι γαιοκτήμονες να συγκεντρώνουν δύναμη και πλούτο, αυτός δεν ήταν με το μέρος τους, αλλά με τη μεγάλη μερίδα του λαού. Δεν γινόταν αλλιώς, αν η αυτοκρατορία έπρεπε να διατηρηθεί, να σωθεί, όφειλαν να προσέξουν τους αιμοδότες της κοινωνίας, αγρότες και άλλους, να ανυψώσουν τα οικονομικά τους. Είχαν στα σχέδιά τους, και ο Βατάτζης και ο γιος του Θεόδωρος Β΄, να φτιάξουν ακόμη και εθνικό στρατό, να μη στηρίζονται στους μισθοφόρους. [Αυτοί που τελικά κατέστρεψαν τη δυναστεία τους] Ακόμη και μεγάλες εκτάσεις να τις κάνουν ένα είδος κοινών κτημάτων! Επιπλέον ο Βατάτζης ίδρυσε βιβλιοθήκες στη Νίκαια και όλες τις μεγάλες πόλεις.

Ήταν εποχή που ο Ελληνισμός της Μικρασίας πρωτίστως συνειδητοποιούσε την ταυτότητά του. Είχε τη ρωμαϊκή παράδοση, το κράτος που διατηρούσε τα νόμιμα δικαιώματά του, αλλά η ψυχή του πια ήταν ελληνική, αφού ήταν κληρονόμος της ελληνικής γλωσσικής και πολιτιστικής παράδοσης.

Δυστυχώς ο διάδοχός του Θεόδωρος Β΄ Λάσκαρις, ένας από τους πιο μορφωμένους ανθρώπους της εποχή του, φιλόσοφος, μαθηματικός, άριστος γνώστης της ελληνικής παράδοσης, έπασχε από μια μορφή επιληψίας που τον έστειλε νεώτατο στον τάφο. Δεν ξέρουμε που θα είχε οδηγηθεί ο ελληνισμός υπό την ηγεσία του και την τάξη πραγμάτων που επέβαλε η δυναστεία των Λασκαριδών. Ο Μιχαήλ Η΄ Παλαιολόγος που τους έβγαλε από τη μέση, ήταν άνθρωπος συμφερόντων γαιοκτημόνων, περιγράφεται δε με ‘μακρύ χέρι’, φαρδιές τσέπες, γενναιόδωρος στους φίλους του. Σε αντίθεση με τους Λασκαρίδες που ήταν οικονόμοι και φορομπήχτες σε αυτούς που είχαν και όφειλαν να δίνουν φόρους…

Ο Ιωάννης Βατάτζης ανακηρύχθηκε άγιος τον 17ο αιώνα (+4 Νοεμβρίου). Οι βυζαντινοί αυτοκράτορες αν ασκούσαν δίκαιη πολιτική, το καλό που διέχεαν στους πολλούς, έχοντας και ευσέβεια, ανυψώνονταν στην τάξη των αγίων. Η εξουσία αντιμετωπιζόταν τότε ως ιερότητα. Ένας άγιος είναι καλό πρότυπο σε όσους τον επικαλούνται. Αλλά κι ένας δίκαιος ηγέτης δεν διοχετεύει καλό σε κάθε σπίτι;

Και σήμερα λάτρεις της συνέχειας του βυζαντινού ελληνισμού ψάχνουν τον νέο Βατάτζη. Φαίνεται περίεργο, αλλά ανιχνεύουν -μέσω της εραλδικής- επιγόνους των Λασκαριδών. Όπως έλεγαν παλιά για την Δανική οικογένεια που ορίσθηκαν βασιλείς της Ελλάδος ότι είχαν βυζαντινές ρίζες. Έμαθα, λοιπόν, ότι κάποιοι εντόπισαν κάποιον Λάσκαρη κάπου στην Ευρώπη….!

Το καλό με αυτή την παρελθοντολογία βυζαντινών προτύπων είναι ότι επαναφέρουν μία ιδανική εικόνα για τον ηγέτη, κάτι τονωτικό τώρα που το ελληνικό  πολιτικό σύστημα κλυδωνίζεται από έλλειψη ήθους στην εξουσία. Αυτό που πράγματι χρειάζεται σήμερα η Ελλάδα είναι έναν ηγέτη σαν τον Βατάτζη, για να λειτουργήσει ως πολλαπλασιαστής πολιτικού ήθους. Είναι πιο εύκολο, από του να αναστηθεί μαρμαρωμένος βασιλιάς, να τον ανακαλύψει ο λαός, αν έχει βέβαια ικανότητα, κριτήρια επιλογής. Ούτε με έρευνα αγοράς ούτε κατεβατός από τον ουρανό. Όπως και με ‘αναστημένους’ κάποιους πρώην.

Διαβάστε επίσης: