Αρχική » Άρθρα » Για τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο… Της Ευαγγελίας Σαγρή*

Για τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο… Της Ευαγγελίας Σαγρή*

Για τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο… Της Ευαγγελίας Σαγρή*

* Της Ευαγγελίας Σαγρή

Φιλόλογος του 4ου Λυκείου Λάρισας

Σαγρή (2)

Είναι συνήθεια από παλιά να τιμούνται με το λόγο πράξεις ανθρώπων που έχουν μείνει ανεξίτηλες στην Ιστορία και τη μνήμη των μεταγενέστερων για να μην κινδυνέψουν  να τυλιχτούν με τα πέπλα της Λήθης, η οποία θα μας ανάγκαζε να τα ξαναζήσουμε, αφού δε θα ξέραμε να τα αποφύγουμε.

Για την αποτελεσματικότητα όμως αυτής της συνήθειας επιφυλάσσομαι, θα αποδυθώ όμως στην προσπάθεια να μιλήσω για τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, του οποίου τη λήξη θυμόμαστε  και τιμούμε σήμερα και να κάνω ιδιαίτερη μνεία στις συνέπειές του.

Το μονοπάτι της μνήμης πρέπει σε τέτοιες περιπτώσεις να αρχίζει από τα ίδια τα γεγονότα, Κλείνουν φέτος εβδομήντα χρόνια από την υπογραφή της συνθήκης λήξης ενός από τους πιο καταστροφικούς πολέμους της Ανθρώπινης Ιστορίας. Όταν το φθινόπωρο του 1942 ανακόπτεται η νικηφόρα προέλαση των δυνάμεων του Άξονα στη Σοβιετική Ένωση και στο Αφρικανικό μέτωπο, ο ρους των πολεμικών επιχειρήσεων του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου αντιστρέφεται πλέον προς όφελος των συμμαχικών Δυνάμεων. Μετά τις αποβατικές επιχειρήσεις των Συμμάχων στη Σικελία το 1943 και τη Νορμανδία 1944, την προέλαση των Σοβιετικών προς το Βερολίνο (1945) και τη συνάντηση συμμάχων και Σοβιετικών στον ποταμό Έλβα στις 26 Απριλίου 1945, ο κλοιός άρχισε να σφίγγει για τη Γερμανία. Στις 30 Απριλίου ο Χίτλερ αυτοκτονεί, λίγες ώρες πριν παραδοθεί στους Συμμάχους η γερμανική πρωτεύουσα. Η συνθηκολόγηση άνευ όρων της Γερμανίας υπογράφτηκε στις 8 Μαΐου 1945 από το στρατηγό Γιοντλ στη  Reims –  τελετή που επαναλήφθηκε την επομένη στο Βερολίνο, παρουσία του ρώσου αρχιστράτηγου Ζούκοφ. Η συνθήκη αυτή έβαλε τέλος στο πόλεμο που κινδύνεψε να μάθει στον άνθρωπο να μην είναι  Άνθρωπος (με άλφα κεφαλαίο), αλλά να επιβεβαιώσει το εύστοχο “homo hominis lupus” .

Πολύ μελάνι έχει χυθεί για τις αιτίες και τις αφορμές του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, τους συμμετέχοντες και τις συνέπειές του. Οι Έλληνες θα συμμετάσχουν στον πόλεμο αυτό, αποκρούοντας την ιταλική επίθεση αρχικά, η οποία εκδηλώθηκε απρόκλητα  στις 28 Οκτωβρίου 1940, και σημειώνοντας εντυπωσιακές νίκες κατά των εισβολέων και σ’  αυτήν την Αλβανία, εώς την άνοιξη του 1941. Στη συνέχεια θα αγωνιστούν και κατά των Γερμανών, όταν οι τελευταίοι ως σύμμαχοι των Ιταλών, τους επιτεθούν τον Απρίλιο του 1941.

Μικρή η Ελλάδα μας αλλά τεράστια η συμβολή της στην ανατροπή της κατάστασης. Οι έλληνες δώσανε, στην ιταμή αυτή αξίωση της βίας, την απάντηση που επέβαλλαν τριών χιλιάδων ετών παραδόσεις, χαραγμένες στην ψυχή μας, αλλά και γραμμένες στην τελευταία γωνία της ιερής μας γης, με το αίμα των μεγαλύτερων ηρώων της ανθρώπινης ιστορία. Οι ηρωικές πράξεις αυτού του νέου αγώνα προς τους κατακτητές είναι αμέτρητες. Ποια πράξη να συμπεριλάβει κανείς στο μακρύ κατάλογο των μαρτύρων;  την υποστολή της γερμανικής σημαίας από το Μανώλη Γλέζο και τον Απόστολο Σάντα; Την οργάνωση της αντίστασης στα βουνά της Πίνδου; Τους σαλταδόρους της Αθήνας; Τις εκτελέσεις της Καισαριανής; Και ο κατάλογος μακραίνει… και η Ελλάδα ξανά προς τη Δόξα τραβά…

Ανάλογες πράξεις ηρωισμού κοσμούν και τις σελίδες της εθνικής ιστορίας άλλων λαών της Ευρώπης μπροστά στη γερμανική λαίλαπα και τη Χιτλερική θηριωδία.

Οι Γάλλοι που μετά την ολοσχερή ήττα τους στη γραμμή Μαζινό ύστερα από 8 μήνες αντίσταση, έχουν από το  1939 αναγκαστεί να συνθηκολογήσουν, αλλά αμέσως μετά οργανώνουν μια από τις πιο ενεργές αντιστάσεις στην Ευρώπη.

Η Μεγάλη Βρετανία με πρωθυπουργό τον Ουίνστον Τσώρτσιλ, κήρυξε την απόφασή της να μην υποκύψει στη ναζιστική λαίλαπα. Οι Άγγλοι είναι η μόνη δύναμη που αναχαίτισε τη γερμανική επίθεση και κηλίδωσε τη φήμη  της αήττητης στρατιάς του Χίτλερ.

Η Σοβιετική Ένωση δέχτηκε επίθεση από τα γερμανικά στρατεύματα στις 22 Ιουνίου 1941. Αρχικά η προέλαση των εισβολέων ήταν ραγδαία, έφτασαν ως το Λένινγκραντ και τη Μόσχα. Η έλευση όμως του χειμώνα και η ολοένα και πιο σθεναρή αντίσταση των Σοβιετικών θα ανακόψει τη νικηφόρα πορεία τους.

Στη Βόρεια Αφρική παίχτηκε η τελευταία πράξη του σχεδίου του Χίτλερ: εκεί οι Βρετανοί και οι σύμμαχοί τους – ανάμεσα στους οποίους και οι Έλληνες – κατήγαγαν σημαντικό πλήγμα κατά του Ρόμελ στο Ελ Αλαμέιν, την ώρα που στον Ειρηνικό οι Αμερικανοί καταφέρνουν να αναχαιτίσουν οριστικά τους συμμάχους των Γερμανών Ιάπωνες.

Το τέλος έχει έλθει για την Άνοιξη (Fruehlig) του Χίτλερ. Για την Ελλάδα η Αυλαία πέφτει στις 18 /10/ 1944, οπότε υπό τις επευφημίες του πλήθους που ήταν συγκεντρωμένο στην Ακρόπολη ο πρωθυπουργός της χώρας Γεώργιος Παπανδρέου ύψωσε την ελληνική σημαία και πάλι στον ιστό της.

Οι απώλειες που προκάλεσε σε ανθρώπινο και υλικό επίπεδο και σε παγκόσμια κλίμακα ήταν τεράστιες.  Η ήπειρος όμως που ταλανίστηκε περισσότερο απ’ όλους ήταν η  Ευρώπη. Σε 36 εκατομμύρια ανέρχονται οι νεκροί στη γηραιά ήπειρο – πολλοί από τους οποίους προέρχονταν, για πρώτη φορά από τους αμάχους. Πόλεις και οικισμοί, λιμάνια, επικοινωνιακοί κόμβοι και πλουτοπαραγωγικές πηγές καταστράφηκαν. Η σκληρή δοκιμασία και αυτών των νικητών μετέβαλε τη διεθνή οικονομική ισορροπία προς όφελος των χωρών που βρίσκονταν μακριά από το πεδίο των επιχειρήσεων. Και οι λαοί όμως της Ανατολής πλήρωσαν βαρύ φόρο αίματος και υλικών καταστροφών: εκατομμύρια Κινέζοι και Ιάπωνες συγκαταλέγονται μεταξύ των νεκρών. Ανεξίτηλη στη συλλογική μνήμη της ανθρωπότητας έμεινε η εικόνα της καταστροφής στη Χιροσίμα και το  Ναγκασάκι μετά τη ρίψη της ατομικής βόμβας, στις 6 και 9  Αυγούστου του 1945 αντίστοιχα, προκειμένου να εξαναγκαστεί η Ιαπωνία να συνθηκολογήσει.

Ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος ευθύνεται και για μια άλλη εφιαλτική πρωτιά: υπήρξε πρόξενος ακραίων εκδηλώσεων βίας και στυγερών εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας. Αναφερόμαστε ασφαλώς στο Ολοκαύτωμα.  Εφιαλτικές πρακτικές, πρωτοφανέρωτες στην παγκόσμια ιστορία: φυσική εξόντωση μετά από επώδυνη παραμονή στο γκέτο ή σε στρατόπεδα συγκέντρωσης, μαζικές εκτελέσεις, χρήση δηλητηριωδών αερίων …. Στρατόπεδα όπως το Νταχάου, το Αουσβιτς, του Μπέλζετς έχουν γίνει συνώνυμα της απανθρωπιάς και του τρόμου.

Ποια η χρεία να μιλήσει κανείς εκτενέστερα για γεγονότα ήδη γνωστά στους ακροατές;  Για να μη μακρηγορώ σε θέματα ήδη γνωστά θα αφήσω τον μίτο της Ιστορίας για να περάσω στον Μινώταυρο της σύγχρονης πραγματικότητας. Τι μάθαμε από αυτή την εμπειρία; Και τι χρέος έχουμε προς τη μνήμη των τεθνεώτων και τις ψυχές των ζώντων και δη των μελλοντικών πολιτών.

Σαν Έλληνες γιορτάζουμε την έναρξη του πολέμου ενώ όλη η άλλη Ευρώπη γιορτάζει τη λήξη του, και δικαίως. Σαν Άνθρωποι όμως οφείλουμε να εορτάσουμε και μαζί με τους άλλους ανθρώπους του κόσμου, που η πικρή εμπειρία του Β΄ Παγκοσμίου πολέμου τους οδήγησε να καταλάβουν ότι όλοι οι άνθρωποι έχουν το δικαίωμα της ζωής  και να συντάξουν και συνυπογράψουν στις 25 Δεκεμβρίου 1948 την Οικουμενική Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και του Πολίτη.

Αυτό ακριβώς πρέπει να κάνουμε και εμείς τώρα, κληρονόμοι του χυμένου αίματος, η μικρή χώρα που πλήρωσε το βαρύ τίμημα: οφείλουμε να αφιερώσουμε την επέτειο στη μνήμη των χαμένων δικών μας και ξένων, στη μνήμη των αφανών…. Και να αγωνιστούμε ο καθείς εφ’ ω ετάχθη για να μην ξαναβιώσει η ανθρωπότητα τέτοια λαίλαπα.

Και μία ευχή: όλοι όσοι από μας έχουν τη βαρύτατη ευθύνη να αναθρέψουν νέους με «γερό σώμα, καθαρό μυαλό, ισχυρή θέληση και αγάπη για το συνάνθρωπο», όπως μας παραγγέλλει και ο Αλ. Δελμούζος, να μη λυγίσουν στο κοινωνικό αίτημα για κατανόηση προς τους υπερεργαζόμενους υποψηφίους και να μη θυσιάσουν στο βωμό των εξετάσεων την ιστορική μνήμη της νέας γενιάς. Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα γνωστικά αντικείμενα του προγράμματος Σπουδών διδάσκεται στην Γ΄  Λυκείου, η Ιστορία Νεότερου και Σύγχρονου Ελληνισμού. Αυτό το γνωστικό αντικείμενο διδάσκεται όταν είναι ήδη πολύ αργά για τη σχολική ζωή, εγκληματικά αργά για τους ίδιους τους μαθητές. Ας συνεχίσουν  αυτοί οι εκπαιδευτικοί τον αγώνα τον καλό, τον αγώνα του «υπείροχον έμμεναι», της αρετής που διδάσκει η ιστορική πορεία, γιατί άλλωστε λαοί που δε γνωρίζουν την ιστορία τους είναι υποχρεωμένοι να την ξαναζήσουν.

Άλλωστε όπως λέει ο Κωστής Παλαμάς:

«Χρωστάμε εις όσους ήρθαν

Πέρασαν θα έρθουν θα περάσουν

Κριτές θα μας δικάσουν

Οι αγέννητοι οι νεκροί.

* Η ομιλία της κας Ευαγγελίας Σαγρή έγινε στο πλαίσιο των εκδηλώσεων για τον εορτασμό της Ημέρας Λήξης του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, που πραγματοποιήθηκαν από την Περιφέρεια Θεσσαλίας. Η 9η Μαΐου, καθιερώθηκε ως ημέρα πανελλαδικού εορτασμού των Εθνικών Αγώνων και της Εθνικής Αντίστασης κατά του Ναζισμού και του Φασισμού. Η ομιλία έγινε μετά το πέρας της δοξολογίας μέσα στον Μητροπολιτικό Ιερό Ναό Αγίου Αχιλλίου.

 

Επιστροφή επάνω