Αρχική » Απόψεις » Γουλούλης Σ. » Η «Nέα», ο Ναός και οι Ναΐτες. Του Σταύρου Γουλούλη

Η «Nέα», ο Ναός και οι Ναΐτες. Του Σταύρου Γουλούλη

Η «Nέα», ο Ναός και οι Ναΐτες. Του Σταύρου Γουλούλη

Έχετε διαβάσει ιστορίες ή έχετε δει ταινίες για θησαυρούς των Ναϊτών; Φαντάζουν παραμύθια, αλλά προσέξτε όσα ακολουθούν. Μέσα από την ιστορία ενός ναού.

Η «Νέα» ή ναός «της Αγίας Μαρίας της Νέας» εγκαινιάστηκε στις 20/21 Νοεμβρίου του 543, επί αυτοκράτορα Ιουστινιανού (527-565). Τα εγκαίνιά της τέλεσε ο Κύριλλος Σκυθοπόλεως Παλαιστίνης που αναφέρει συγκεκριμένα: «…κατά τον Νοέμβριον μῆνα τῆς ἕκτης ἰνδικτιῶνος … Eλθών τοίνυν εις τα Ιεροσόλυμα καί τον εγκαινισμὸν της Νέας Εκκλησίας της πανυμνήτου Θεοτόκου και αειπαρθένου Μαρίας επιτελέσας…». Λειτούργησε ως μοναστήρι.

Από την εορτή των εγκαινίων αυτού του ναού, που συν τω χρόνω λησμονήθηκε, προήλθε η μετέπειτα μεγάλη εορτή των Εισοδίων της Θεοτόκου, που εορτάζεται σήμερα. Η εορτή καθιερώθηκε στην Κων/πολη ως ημέρα αργίας μόλις τον 12ο αιώνα, αλλά είχε μεταφερθεί σε αυτή ήδη από τα τέλη του 7ου αιώνα. Στη Δύση η εορτή εορτάσθηκε για πρώτη φορά πολύ αργότερα, το 1372. [Βιβλιογραφία στα ελληνικά: Ι.Ε. Αναστασίου, Τα Εισόδια της Θεοτόκου. Η ιστορία, η εικονογραφία και η υμνογραφία της εορτής, Θεσσαλονίκη 1959. Γ.Ν. Φίλιας, Οι θεομητορικές εορτές στη λατρεία της Εκκλησίας, εκδ. Γρηγόρη, Αθήνα 2004, 59-88.]

Ο μεγάλος αυτός χριστιανικός ναός υπολογίζεται ότι κτίσθηκε στον λόφο Μοριάχ, δηλαδή τον τόπο που ήταν κτισμένος ο ναός του Σολομώντος, σήμερα το τέμενος του Βράχου ή του Ομάρ. Αλλιώς λέγεται «Όρος του Ναού».

Σύμφωνα με την αρχαία παράδοση των Αγίων Τόπων η Μαριάμ, μητέρα του Ιησού, όταν ήταν τριών ετών, αφιερώθηκε από τους ηλικιωμένους γονείς της στον Ναό. Εκεί την παρέλαβε ο Ζαχαρίας, ο πατέρας του Ιωάννου του Προδρόμου (Πρωτευαγγέλιο Ιακώβου, κεφ. 6-7. Ευαγγέλιο Ψευδο-Ματθαίου). Ο Ναός τελικά, πάντα κατά την παράδοση, υπήρξε κατοικία της Παναγίας. Πάνω σε αυτή, κτίζοντας τη Νέα, θα στηριχθεί μία πολιτική του Ιουστινιανού.

Η αρχική θεωρία τελικά επιβεβαιώθηκε από νεώτερες ανασκαφικές έρευνες στη δεκαετία του 1980: η Νέα κτίσθηκε όχι απλώς στον λόφο του Ναού, αλλά ακριβώς ονομάσθηκε Νέα Εκκλησία για να συναγωνίζεται τον παλαιό ναό του Σολομώντος.

Για να κατανοήσουμε το γιατί, πρέπει να κάνουμε λόγο για την ιστορία του χώρου και του ναού στη μετέπειτα περίοδο.

Κατ’αρχήν ο ναός του 543 καταστράφηκε από τους Πέρσες το 614 όταν κατέλαβαν την Ιερουσαλήμ, αλλά ξανακτίσθηκε ή συμπληρώθηκε αμέσως. Το 638 όταν η Ιερουσαλήμ πέρασε στους Άραβες, έγινε τέμενος. Μετά φαίνεται κατεδαφίσθηκε και κτίσθηκε εξ αρχής το τέμενος Αλ-Ακσά, όπως υπολογίζεται, στη θέση της Νέας (705-715). Το αραβικό όνομα μεταφράζεται ως «the farthestmosque», το πολύ μακρινό ή επίμηκες τέμενος, πιθανόν από τον ρυθμό του κτιρίου της βασιλικής, και πιστευόταν κατά παράδοση ως το μέρος όπου πέρασε ο Μωάμεθ για να ανέβει στον ουρανό. Καταστράφηκε και κτίσθηκε πολλές φορές, αφού υπήρξε ένα από τα σημαντικότερα προσκυνήματα του Ισλάμ, θεωρείται μάλιστα το τρίτο στην ιεραρχία. Μπορούμε να φαντασθούμε τι μνημειακών διαστάσεων ναός ήταν η Νέα, ο χριστιανικός ναός, αφού οι κατακτητές προσέδωσαν στον χώρο τη δική τους λατρεία.

Στον ίδιο τέμενος εγκαταστάθηκαν οι ιδρυτές του τάγματος του Ναού (1118-1129), οι μετέπειτα γνωστοί ως Ναΐτες, μοναχοί και πολεμιστές: Pauperes commilitones Christi Templique Solomonici (Φτωχοί συστρατιώτες του Χριστού και του Ναού του Σολομώντα). Από τον χώρο αυτό ως διοικητικό κέντρο προστάτευαν τους Αγίους Τόπους από τις επιθέσεις των μουσουλμάνων.

Ο Ιουστινιανός που έκτισε τη Νέα Εκκλησία, δημιούργησε ένα μοναδικό μνημείο, θέλοντας να ανανεώσει τη χριστιανική λατρεία στην Παλαιστίνη. Τι τον εξυπηρετούσε όμως η λατρεία της Θεοτόκου, και γιατί ήθελε με αυτή να δώσει την εικόνα της συνέχειας του αρχαίου Ναού; Πως σχετίζεται με γεγονότα της εποχής του, όταν όπως ξέρουμε είχε αναλάβει το τιτάνιο έργο της Ανακατάληψης του Ρωμαϊκού Δυτικού κράτους από τους βαρβάρους;

Η αρχή της τεράστιας και πολύ δαπανηρής αυτής προσπάθειας έγινε με το που κατέλαβε την Καρχηδόνα από τους Βανδάλους το 533/534. Είχε τον λόγο του. Έγινε για ανταπόδοση, για να πάρει τα ιερά κειμήλια του αρχαίου Ιουδαϊκού Ναού που ο Βάνδαλος Γιζέριχος είχε αρπάξει από τη Ρώμη, όταν την κατέλαβε το 455. Το συγκλονιστικό γεγονός της παραλαβής των κειμηλίων μαρτυρεί ο Πρόκοπιος (Πόλεμοι, IV.9, 5-9). Κατόπιν ο Ιουστιανιανός τα μετέφερε στην Ιερουσαλήμ, και εικάζεται ότι τα τοποθέτησε στη Νέα Εκκλησία. Αυτός ήταν τελικά ο λόγος να κτισθεί, και ίσως εξηγεί γιατί υπήρξε τόση καταστροφική μανία των Περσών και των Αράβων, να την εξαφανίσουν. [Βλ. σχετικάI. Shahid, Justinian and the Christianization of Palestine. The Nea Ecclesiain Jerusalem, Κλητόριον εις μνήμην Νίκου Οικονομίδη, Αθήνα-Θεσσαλονίκη 2005, 373-384]

Θα καταλήξουμε τελικά στους Ναΐτες. Αλλά από εδώ και πέρα αρχίζουν οι θεωρίες συνωμοσίας. Διάφορες παραδόσεις αργότερα περιγράφουν ότι το Τάγμα έκανε την μεγάλη ανακάλυψη. Εντόπισε κάπου στο Αλ-Ακτσά τα ιερά κειμήλια του Εβραϊσμού. Πάνω σε αυτή την μυθιστορία των θησαυρών των Ναϊτών, που δεν αποδείχθηκε ποτέ βέβαια, διαδραματίζεται η αμερικανική ταινία με πρωταγωνιστή τον Νίκολας Κέιτζ με τίτλο «NationalTreasure» (2004). Όπου βέβαια εντοπίζει θησαυρούς από πολιτισμούς των Αιγυπτίων, Ελλήνων ή Ρωμαίων. Η περίπτωση έχει πολύ δρόμο ακόμη για να δούμε τι συμβαίνει και μέσω αυτού να μάθουμε τι πραγματικά συνέβη.

Επιστροφή επάνω