Advertisement
Αρχική » Άρθρα » Ιστορίες νεοελληνικής ζωοφιλίας. Του Θωμά Μπεχλιβάνη

Ιστορίες νεοελληνικής ζωοφιλίας. Του Θωμά Μπεχλιβάνη

Ιστορίες νεοελληνικής ζωοφιλίας. Του Θωμά Μπεχλιβάνη

Ποτέ δε θα πειράξω 
τα ζώα τα καημένα,
μην τάχα σαν εμένα
κι εκείνα δεν πονούν;

Ιωάννης Πολέμης «Τα ζώα»

Τον τελευταίο καιρό το θέμα της μεταχείρισης των ζώων βρέθηκε πάλι στην επικαιρότητα, με αφορμή τις πρώτες σοβαρές καταδίκες για περιστατικά κακοποίησης ή και θανάτωσής τους. Και ενώ η ελληνική κοινωνία φαίνεται περισσότερο ευαισθητοποιημένη στο θέμα αυτό σε σχέση με το παρελθόν, ταυτόχρονα δεν δείχνει να έχει κατανοήσει ακόμη ποιες συμπεριφορές απέναντι στα ζώα συγκροτούν μια γνήσια στάση ζωοφιλίας στο πλαίσιο της κοινωνικής ζωής των ανθρώπων.

Όσοι μεγαλώσαμε στην ελληνική ύπαιθρο, στο λυκόφως της παραδοσιακής κοινωνίας, είχαμε μια πολύ πιο διευρυμένη αντίληψη για τη συνύπαρξη ανθρώπων και ζώων από αυτή που έχει ο τωρινός κάτοικος των πόλεων αλλά και της αστικοποιημένης πια υπαίθρου. Τότε, τα κατοικίδια ζώα ήταν αναγκαία συνθήκη επιβίωσης των αγροτικών πληθυσμών, βοηθοί, συμπαραστάτες και σύντροφοι, ακόμη και συναισθηματικό αποκούμπι σε κρίσιμες στιγμές. Αποτελούσαν επίσης τον κρίκο που συνέδεε την αγροτική κοινότητα ανθρώπων με την άγρια πανίδα που την περιέβαλε. Υπήρχε μια ηθική αντιμετώπισης για τα κατοικίδια και τα άγρια ζώα, ενιαία στη βάση της, διαφοροποιημένη όμως στην έκφρασή της, αποτέλεσμα εμπειρίας αιώνων, που μάλλον έφερνε τον άνθρωπο πιο κοντά στα κελεύσματα της φυσικής ζωής κι όχι τα ζώα στις επιταγές της κοινωνικής ζωής των ανθρώπων.

Σήμερα, όταν μιλάμε για ζώα στα αστικά κέντρα και την αστικοποιημένη ύπαιθρο, εννοούμε κυρίως τους σκύλους και τις γάτες (οι πιο σπάνιες περιπτώσεις δεν θα μας απασχολήσουν εδώ – ο κροκόδειλος της Κρήτης π.χ. απαιτεί ένα αυτοτελές άρθρο). Τα τελευταία χρόνια έχουν αυξηθεί πολύ οι άνθρωποι (κυρίως νέοι και ηλικιωμένοι) που κατέχουν και φροντίζουν τα ζώα αυτά, ιδρύουν λέσχες και ομάδες (ακόμη και ηλεκτρονικές) και γενικώς επιδίδονται με ζήλο σε αυτό που ονομάζουμε «ζωοφιλία». Δείχνει όμως αυτό πάντα ένα γνήσιο ενδιαφέρον για τα ζώα ή πρόκειται, πολλές φορές, για μιαν ακόμη εγωιστική προβολή του ατόμου της σύγχρονης κοινωνίας μας πάνω στη φυσική ζωή;

Η ζωοφιλία δικαιώνεται στο βαθμό που προκύπτει από μια περίσσεια αγάπης, τόσο για τον συνάνθρωπο όσο και για το ζωικό βασίλειο∙ αν κάνει πράξη τον λόγο του Σβάιτσερ: «Τότε μονάχα είναι ο άνθρωπος ηθικός όταν η ζωή αυτή καθ’ εαυτή, όπως η ζωή του φυτού, του ζώου και των ανθρώπων, είναι γι’ αυτόν ιερή, και όταν προσπαθεί, μέσα στις δυνατότητές του, να βοηθήσει κάθε ζωή που κινδυνεύει… Η ηθική που ρυθμίζει τη συμπεριφορά μόνο μεταξύ των ανθρώπων δεν είναι παρά ένα απόσπασμα ηθικής». Και τέτοιοι άνθρωποι υπάρχουν στην κοινωνία μας. Τους βλέπεις και τους χαίρεσαι, γιατί νιώθεις ότι η φροντίδα που δίνουν στα ζώα τους συμπληρώνει τη γνήσια έγνοια τους για τον συνάνθρωπο, την κοινωνία και τη φύση.

Δυστυχώς όμως, υπάρχει και η άλλη πλευρά, που με τις πράξεις της στρέφεται τόσο εναντίον των ζώων όσο και της κοινωνίας. Τη διαπιστώνουμε στην ανεύθυνη και βάρβαρη πράξη της εγκατάλειψης των ζώων. Έχετε δει ποτέ τη συμπεριφορά ενός σκύλου, που μόλις έχει εγκαταλειφθεί από τον αφέντη του; Είναι η ενσάρκωση της απόγνωσης! Τα «αδέσποτα» έχουν πληθύνει τόσο τα τελευταία χρόνια, ώστε να αποτελούν πια σοβαρό κοινωνικό πρόβλημα, το οποίο, πολλές φορές, αντιμετωπίζεται βάναυσα. Όσοι εγκαταλείπουν τα ζώα τους πρέπει να τιμωρούνται πιο αυστηρά ίσως από όσους τα σκοτώνουν ή τα βασανίζουν, γιατί είναι η πρωταρχική πηγή του κακού. Υπάρχουν κι αυτοί που βιώνουν την κατοχή του ζώου ως αναπλήρωση των αποτυχημένων σχέσεων ή των διαψευσμένων προσδοκιών τους. Στην περίπτωση αυτή, βλάπτουν πολλαπλώς με τη συμπεριφορά τους και το ζώο και τον κοινωνικό τους περίγυρο.

Βεβαίως, λοιπόν, τα ζώα πονούν, σαν κι εμάς. Αν κατανοήσουμε το νόημα αυτού του κοινού πόνου της ύπαρξης, θα σταθούμε πιο σοφά, τόσο απέναντι σ’ αυτά όσο και στους συνανθρώπους μας.

* Ο κ. Θωμάς Μπεχλιβάνης είναι Δρ Νεοελληνικής Φιλολογίας, Επίτιμος Σχολικός Σύμβουλος Φιλολόγων

Επιστροφή επάνω